Bóng đá Italy: Chậm chạp đến khó chịu nhưng lại cuốn hút một cách kỳ lạ

Thế kỷ 21 chứng kiến sự toàn cầu hóa và đồng nhất về phong cách chiến thuật trong môn thể thao vua. Trong thế kỷ 20, nền bóng đá các quốc gia từng phát triển những bản sắc riêng biệt dựa trên khí hậu, địa lý và văn hóa. Nhưng ngày nay, mọi thứ đang trở nên giống nhau. Sự bùng nổ của thị trường chuyển nhượng sau đạo luật Bosman, sự gia tăng số lượng các trận đấu tại Cup châu Âu và công nghệ phân tích đã khiến các đội bóng dễ dàng sao chép chiến thuật của nhau. Đã có thời điểm, mọi đội bóng lớn ở châu Âu đều cố gắng vận hành theo một khuôn mẫu pressing tầm cao và triển khai bóng nhanh.

Thế nhưng, nếu theo dõi trận derby thành Milan vào tối Chủ nhật vừa qua sau khi đã quen với nhịp độ dồn dập của Ngoại hạng Anh, người xem có thể lầm tưởng mình đang theo dõi một môn thể thao hoàn toàn khác. AC Milan giành chiến thắng 1-0 trước Inter Milan, qua đó toàn thắng hai lượt trước đội đang dẫn đầu Serie A mùa này. Trận đấu diễn ra với nhịp độ chậm chạp, thiếu những pha chuyển đổi trạng thái tốc độ cao, nhưng lại mang đến một sức hút lớn về mặt chiến thuật.

Cuộc so tài giữa Inter và Milan diễn ra với tốc độ chậm, dù họ là hai đội mạnh hàng đầu Italy.

Các đội Serie A có lối đi riêng về chiến thuật

Bóng đá Italy hiện tại dường như tồn tại trong một hệ sinh thái riêng. Sẽ hiếm có một giải đấu hàng đầu nào khác chứng kiến hai đội bóng dẫn đầu cùng sử dụng sơ đồ 3-5-2, một hệ thống luôn mang cảm giác đề cao tính an toàn. Cả hai hàng phòng ngự đều bố trí một trung vệ tự do. Khu trung tuyến hoàn toàn chật chội do tập trung đông nhân sự, dù tiền vệ lùi sâu nhất vẫn có thể tìm thấy khoảng trống để điều tiết nhịp độ. Hai cầu thủ chạy cánh dành phần lớn thời gian để bám đuổi nhau dọc đường biên.

Cuộc chiến chiến thuật tại San Siro xoay quanh việc hai đội cố gắng tạo lợi thế quân số bằng cách đẩy một trung vệ lệch dâng cao hỗ trợ cầu thủ chạy cánh, sau đó thực hiện các quả tạt vào vòng cấm. Bàn thắng duy nhất xuất phát từ một pha phối hợp điển hình của sơ đồ này: Youssouf Fofana của Milan đập nhả một-hai với Rafael Leao, trước khi chọc khe cho Pervis Estupinan. Cầu thủ chạy cánh trái bứt tốc vượt qua sự truy cản của Luis Henrique để dứt điểm tung lưới. 

Các cầu thủ rất hiếm khi tìm thấy khoảng trống giữa các tuyến. Tiền đạo phải lùi sâu để kết nối lối chơi, và không gian khai thác luôn nằm ở hai hành lang cánh. Chiều ngược lại, cơ hội rõ nét nhất của Inter cũng đến từ cầu thủ chạy cánh Federico Dimarco ở đầu hiệp hai, nhưng anh lại dứt điểm vọt xà ở cự ly gần.

Bên cạnh những cầu thủ chạy biên có không gian để bứt tốc, môi trường Serie A là mảnh đất lý tưởng cho những cá nhân tỏa sáng trong một thế trận chậm rãi. Ví dụ điển hình nhất là Luka Modric, người vẫn đang thi đấu với cường độ cao ở tuổi 40. Tiền vệ người Croatia vẫn thể hiện khả năng kiểm soát bóng xuất sắc, nhưng vai trò và đặc biệt là thời lượng thi đấu của anh chắc chắn sẽ bị hạn chế nếu thi đấu ở các giải đấu có nhịp độ nhanh hơn.

Mùa trước, Modric đá chính 17 trận cho Real Madrid nhưng phải vào sân từ băng ghế dự bị tới 18 lần. Mùa này tại Milan, không có cầu thủ nào đá chính nhiều hơn anh. Modric đã chơi trọn vẹn 90 phút trong 21 trận, con số vượt qua bất kỳ mùa giải nào trong suốt 13 năm anh khoác áo Real. Trong những phút cuối trận gặp Inter, thay vì lùi sâu giữ vị trí, Modric vẫn nỗ lực rê bóng thẳng vào một phần ba cuối sân đối phương. Điều này chứng minh cho nền tảng thể lực của anh, nhưng đồng thời cũng phản ánh nhịp độ thi đấu rất thong thả của Serie A.

Modric vẫn càn quét khắp sân tại Milan dù đã sang tuổi 40.

Trái ngược với Modric là Pio Esposito của Inter, tiền đạo 20 tuổi đang được truyền thông kỳ vọng ở cấp độ đội tuyển quốc gia. Esposito là một cầu thủ có thực lực và đang được nhiều câu lạc bộ tại châu Âu theo dõi. Anh không phải là mẫu tiền đạo lắt léo, xử lý bóng tốc độ, mà là một trung phong cắm cổ điển cao 1m90, chuyên tì đè và không chiến. Phong cách này cho thấy hệ thống đào tạo của bóng đá Italy vẫn duy trì những giá trị truyền thống, thay vì chạy theo xu hướng sản sinh các tiền đạo đa năng.

Từ góc nhìn của người Anh, việc Fikayo Tomori và Lloyd Kelly đang là trụ cột hàng thủ của Milan và Juventus nhưng lại hoàn toàn vắng bóng ở đội tuyển quốc gia là một chi tiết đáng chú ý. Tomori không được gọi lên tuyển hơn hai năm qua, còn Kelly chưa từng được triệu tập. Nguyên nhân chính nằm ở việc Tomori và Kelly đang chơi một thứ bóng đá có đặc thù khác biệt. Dữ liệu chạy nước rút cho thấy Serie A chỉ duy trì một mức độ cố định trong 5 năm qua, trong khi các giải đấu như Ligue 1, Bundesliga và La Liga đều đã gia tăng đáng kể về tốc độ.

Cái giá phải trả tại đấu trường châu lục

Việc thi đấu với nhịp độ chậm đã bộc lộ điểm yếu khi các đại diện Italy bước ra sân chơi châu lục. Thành tích của các câu lạc bộ Serie A tại Champions League mùa này là một ví dụ rõ nét, khi chỉ có duy nhất Atalanta giành quyền vào vòng 16 đội. Inter Milan, đội dẫn đầu giải quốc nội, bị loại bởi Bodo/Glimt. Hai đại diện khác phải dừng bước ngay ở vòng play-off.

Đây không phải là vấn đề mới phát sinh. Trận thua 0-5 của Inter trước Paris Saint-Germain trong trận chung kết mùa trước là một minh chứng về sự chênh lệch nhịp độ. Cựu huấn luyện viên Fabio Capello từng nhận định thẳng thắn: "Ở Serie A, chúng ta thi đấu với tốc độ quá chậm. Những lần trọng tài cắt còi liên tục càng khiến điều này thêm tệ. Việc chúng ta thường xuyên gặp khó khi thi đấu quốc tế là hệ quả tất yếu". Để cải thiện tình hình, công tác trọng tài tại Italy mùa này đã có sự điều chỉnh khi họ cho phép trận đấu diễn ra liền mạch hơn và hạn chế cắt còi ở những pha va chạm nhẹ.

Tuy nhiên, việc đánh giá bóng đá Italy chỉ qua lăng kính là những thất bại gần đây là một góc nhìn thiếu toàn diện. Thực tế, các câu lạc bộ Italy đã góp mặt ở tám trận chung kết Cup châu Âu trong vòng 5 năm qua. Khi vòng phân hạng Champions League mùa trước khởi tranh, Italy là quốc gia dẫn đầu bảng xếp hạng hệ số của UEFA.

Định kiến của dư luận thường xuất phát từ việc họ so sánh Serie A hiện tại với kỷ nguyên thống trị từ cuối những năm 1980 đến đầu những năm 2000. Bất kỳ thành tích nào kém hơn thời kỳ hoàng kim đó đều bị xem là dấu hiệu của sự suy thoái. Trong bối cảnh khoảng cách tài chính giữa Ngoại hạng Anh và phần còn lại của châu Âu ngày càng lớn, Serie A thực chất đang cạnh tranh khá tốt dựa trên nguồn lực hiện có của họ.

Thất bại nặng nề của Atalanta trước Bayern ở Champions League một lần nữa cho thấy các CLB Italy thiếu sự đột phá ở sân chơi châu lục.

Nếu Serie A và Ngoại hạng Anh có điểm chung nào ở mùa giải này, thì đó là việc các đội dẫn đầu đều có những khiếm khuyết nhất định. Inter thi đấu thiếu ổn định trong các trận cầu đinh. Họ để thua cả hai trận derby trước Milan, chỉ giành được một điểm sau hai lượt trận trước Napoli, và liên tục nhận kết quả bất lợi trước Atletico Madrid, Liverpool cùng Arsenal tại vòng bảng Champions League.

Tuy nhiên, chính sự không hoàn hảo này lại tạo ra mức độ cạnh tranh nội bộ cao nhất trong số các giải đấu hàng đầu châu Âu. Không có câu lạc bộ nào bảo vệ thành công danh hiệu Scudetto trong thập kỷ này. Sự luân chuyển ngôi vương cho thấy đây là một giải đấu không bị thống trị bởi một thế lực duy nhất, trái ngược với tình trạng tại Bundesliga hay Ligue 1.

Hơn một nửa số câu lạc bộ tại Serie A hiện đang thuộc sở hữu của các tổ chức nước ngoài. Riêng hai câu lạc bộ thành Milan đã tìm được sự ổn định dưới sự quản lý của các tập đoàn Mỹ. Dòng vốn đầu tư này kết hợp với dự án đồng đăng cai Euro 2032 cùng Thổ Nhĩ Kỳ đang tạo ra động lực để Italy cải tạo hệ thống sân vận động, từng bước hiện đại hóa nền bóng đá.

Những người hâm mộ trung thành của Serie A luôn có xu hướng bảo vệ giải đấu trước những sự so sánh từ bên ngoài. Đối với một khán giả trung lập, việc theo dõi bóng đá Italy đòi hỏi sự kiên nhẫn để làm quen với một nhịp độ khác biệt. Trận derby thành Milan chậm chạp nhưng đầy toan tính chiến thuật vừa qua chính là câu trả lời cho lý do vì sao bóng đá Italy, bất chấp những hạn chế khi ra đấu trường quốc tế, vẫn luôn giữ được một vị thế và sức hút đặc biệt trong bức tranh bóng đá toàn cầu.

Xem thêm

Messi có thể chạm mốc 1.000 bàn và vượt qua kỷ lục của Ronaldo?

Có thật Joan Laporta đã chặn đường trở về của Lionel Messi?

Liệu Michael Carrick có trở thành HLV chính thức của Man Utd?