Một thập kỷ sai lầm, Tottenham từ đua vô địch đến trụ hạng

Bạn có nhớ mình đang ở đâu cách đây đúng 10 năm không? Bởi vì khi đó, Tottenham đang đứng trên đỉnh thế giới.

Hãy quay ngược thời gian về ngày 28/2/2016. Spurs của HLV Mauricio Pochettino tiếp đón Swansea City tại White Hart Lane. Bị dẫn trước 1-0, nhưng dưới sự cổ vũ cuồng nhiệt của khán giả nhà, họ không ngừng dồn ép đối thủ. Nacer Chadli gỡ hòa, và khi trận đấu chỉ còn 13 phút, Danny Rose ghi bàn ấn định chiến thắng. Cảm xúc bùng nổ đến mức Pochettino phải tự kìm nén để không nhảy vào đám đông ăn mừng.

Khi tiếng còi mãn cuộc vang lên, loa phóng thanh thông báo Arsenal vừa thất thủ 2-3 trước Man Utd. Cả cầu trường lại gầm lên. Spurs lúc này đã bỏ xa đội bóng của Arsene Wenger 3 điểm và chỉ còn kém đội đầu bảng Leicester City đúng 2 điểm, trong khi mùa giải chỉ còn 11 vòng đấu. Lần đầu tiên trong lịch sử, Tottenham trở thành ứng cử viên số một cho chức vô địch theo tỷ lệ của các nhà cái.

Cơ hội tiếp tục mở ra khi Leicester bị West Brom cầm hòa 2-2 ngay sau đó. Thế nhưng, trong thời khắc định mệnh vào ngày 2/3, Spurs đã gục ngã 0-1 trước lối đá quyết liệt của West Ham dưới thời Slaven Bilic. Vài ngày sau, dù vươn lên dẫn trước Arsenal 2-1 nhờ công của Harry Kane, họ lại để Alexis Sanchez gỡ hòa 2-2. Kể từ khoảnh khắc đó, Spurs không bao giờ vượt qua được Leicester nữa.

Tottenham từng là ứng viên vô địch Ngoại hạng Anh cách đây 10 năm.

Spurs trắng tay khi mùa giải 2015-16 kết thúc. Dù mạnh mẽ hơn vào năm sau với 86 điểm (vẫn ngậm ngùi về nhì sau Chelsea) và tiếp tục khởi đầu như vũ bão ở mùa 2018-19, nhưng kể từ những ngày tháng rực rỡ ấy, Tottenham đi xuống. Một câu lạc bộ từng được ca ngợi là hình mẫu của tầm nhìn chiến lược và khả năng "liệu cơm gắp mắm" cách đây một thập kỷ, giờ đây đang trải qua mùa giải thứ hai liên tiếp ngụp lặn ở đáy bảng xếp hạng. Nguy cơ xuống hạng – điều tưởng chừng không thể với thế hệ này – đang hiện hữu hơn bao giờ hết. Nhà cái từng đặt cược 7-2 cho khả năng vô địch của họ 10 năm trước, nay ra tỷ lệ 9-2 cho viễn cảnh xuống hạng.

Vậy thảm kịch này bắt nguồn từ đâu?

Chậm chân trong việc tái cấu trúc đội hình

Thất bại chiến lược căn bản nhất không chỉ nằm ở việc không mua cầu thủ mới cho Pochettino, mà còn ở việc không chịu bán đi những cái tên cũ.

Pochettino đã xây dựng một tập thể vĩ đại với ngân sách eo hẹp, nhưng vòng đời của bất kỳ đội bóng nào cũng có giới hạn. Con người ở lâu rồi sẽ sinh ra sức ỳ. Cách duy nhất để duy trì ngọn lửa khát khao là phải thay máu lực lượng.

Việc bán Kyle Walker cho Man City vào năm 2017 chỉ là ngoại lệ hiếm hoi. Đối với cựu chủ tịch Daniel Levy, đó là vấn đề thể diện. Ông không muốn Spurs bị gắn mác "đội bóng bán máu". Thương vụ Danny Rose sang Chelsea đổ bể phút chót. Dele Alli không bao giờ được phép ra đi ngay cả khi phong độ chạm đáy. Toby Alderweireld bị thất sủng nhưng vẫn phải ở lại. Christian Eriksen cuối cùng bị bán tống bán tháo cho Inter Milan với giá bèo bọt khi hợp đồng chỉ còn 6 tháng.

Theo chia sẻ của giới thạo tin, việc giữ chân các trụ cột quá lâu giống như việc không chịu thay nước cho một bể bơi. Cả hệ thống dần trở nên tù đọng và mục nát từ bên trong.

Hệ lụy trực tiếp của việc không bán cầu thủ là Spurs không có cả khoảng trống lẫn ngân sách để đón tân binh. Gánh nặng tài chính khổng lồ từ việc xây dựng sân vận động mới càng khiến họ chùn tay. Sau bản hợp đồng mang tính bước ngoặt Lucas Moura vào tháng 1/2018, Spurs hoàn toàn đóng băng hoạt động mua sắm cho đến tận mùa hè 2019.

Không phải Spurs không cố gắng. Mùa hè 2018, họ nhắm đến Jack Grealish khi biết Aston Villa đang khủng hoảng tài chính. Tuy nhiên, lối mặc cả cò kè của Levy (bắt đầu bằng mức giá vỏn vẹn 3 triệu bảng cộng thêm cầu thủ trẻ Josh Onomah) đã làm hỏng chuyện. Khi Spurs chịu tăng giá, Villa đã đổi chủ mới và đóng sập cánh cửa chuyển nhượng.

Khoảng trống tuyển trạch kéo dài 18 tháng đó đã tạo ra một đứt gãy thế hệ nghiêm trọng. Nếu tiếp tục chiêu mộ các tài năng trẻ vào cuối thập niên 2010, Spurs đã sở hữu một dàn cầu thủ ở độ chín sự nghiệp vào giữa những năm 2020 – thứ mà họ đang thiếu hụt trầm trọng hiện nay.

Pochettino và thế hệ vàng của Tottenham giờ đã thành dĩ vãng.

Đánh mất bản sắc và chiến lược chuyển nhượng sai lầm

Tháng 11/2019, triều đại Pochettino chính thức khép lại. Dư chấn từ thất bại trước Liverpool tại chung kết Champions League đã bào mòn hoàn toàn năng lượng của chiến lược gia người Argentina. Để thay thế vị HLV vĩ đại nhất lịch sử câu lạc bộ, Daniel Levy đã chọn Jose Mourinho.

Về lý thuyết, đây là một nước cờ dễ hiểu. Spurs cần một "nhà vô địch đã được kiểm chứng" để vượt qua ngưỡng cửa cuối cùng. Tuy nhiên, quyết định này hoàn toàn phớt lờ thực tế rằng tư duy chiến thuật của Mourinho đã đi vào lối mòn, và triết lý của ông đi ngược lại hoàn toàn với bản sắc tấn công cống hiến mà Pochettino đã cất công xây dựng.

Sự xuất hiện của Mourinho mang nặng yếu tố thương mại. Levy muốn thế giới nhìn nhận Spurs như một "ông lớn" thực thụ để tương xứng với sân vận động tỷ bảng vừa khánh thành. Đổi lại, họ đánh mất hoàn toàn linh hồn của mình.

Mùa hè 2021, trong nỗ lực tìm lại định hướng, Levy trải thảm đỏ đón Fabio Paratici từ Juventus với kỳ vọng mang "tiêu chuẩn vô địch" về London. Paratici được trao đặc quyền lớn chưa từng có, thậm chí Levy vẫn giữ ông lại làm cố vấn ngay cả khi vị giám đốc này từ chức vào năm 2023 do án cấm hoạt động túc cầu.

Dù mang về những bản hợp đồng chất lượng như Cristian Romero hay Dejan Kulusevski, mạng lưới quan hệ của Paratici cũng để lại cho Spurs một đội hình cồng kềnh với quá nhiều cầu thủ thiếu ổn định. Việc tập trung quá nhiều quyền lực vào một cá nhân khiến Spurs tụt hậu so với mô hình quản trị hiện đại, minh bạch của các đối thủ.

Kể từ sau canh bạc 55 triệu bảng mang tên Tanguy Ndombele vào năm 2019 (một cầu thủ trẻ, tiềm năng lớn từ nước ngoài), chiến lược mua sắm trên hàng công của Spurs thay đổi hoàn toàn. Họ chỉ nhắm đến những người đã khẳng định được tên tuổi tại Ngoại hạng Anh.

Richarlison (50 triệu bảng), Brennan Johnson (47,5 triệu bảng), Dominic Solanke (55 triệu bảng) hay Mohammed Kudus (55 triệu bảng) đều tiêu tốn những khoản tiền khổng lồ nhưng đóng góp lại vô cùng khiêm tốn. Không ai trong số họ thực sự là "bom xịt", nhưng cũng chẳng ai vươn tới tầm xuất chúng. Chiến lược "rủi ro thấp" này rốt cuộc lại mang về "lợi nhuận thấp", khiến Spurs hụt hơi so với các đối thủ dám mạo hiểm khai thác thị trường châu Âu để tìm kiếm các ngôi sao tương lai.

Thành công của Tottenham trong thập kỷ qua mang đậm dấu ấn của bộ đôi Harry Kane và Son Heung-min. Dù biết trước ngày chia tay sẽ đến (Kane tới Bayern năm 2023, Son sang MLS năm 2025), giới thượng tầng Spurs dường như chưa bao giờ có phương án kế thừa xứng tầm.

Thay vì chủ động săn lùng thế hệ ngôi sao tiếp theo trên thị trường chuyển nhượng, Spurs chỉ biết đứng nhìn. Việc thiếu vắng những biểu tượng mới sau kỷ nguyên của Bale, Modric, và giờ là Kane - Son, để lại một khoảng trống mênh mông cả về chuyên môn lẫn tinh thần.

Tottenham hiện tại đánh mất cả bản sắc lẫn định hướng.

Những bất ổn ở tầm chiến lược

Sự hỗn loạn trên băng ghế chỉ đạo là minh chứng rõ nét nhất cho việc thiếu vắng một tầm nhìn dài hạn. Năm 2021, Daniel Levy tuyên bố "DNA của Tottenham là bóng đá tấn công, cống hiến", nhưng chỉ vài tuần sau, ông bổ nhiệm Nuno Espirito Santo – một HLV ưa thích lối đá phòng ngự phản công.

Tiếp đó là Antonio Conte, người chưa bao giờ được cấp đủ tiền để xây dựng một đội hình tranh ngôi vô địch. Sau khi Conte ra đi, Spurs lại bẻ lái 180 độ sang thứ bóng đá kiểm soát, áp đặt của Ange Postecoglou. Khi Postecoglou vừa thắp lại niềm tin, Levy lại sa thải ông để mang về Thomas Frank, một chuyên gia về tình huống cố định. Chiến lược của câu lạc bộ bị xé vụn sau mỗi lần thay tướng.

Song song đó là sự keo kiệt trong quỹ lương. Báo cáo tài chính của UEFA mới đây chỉ ra, quỹ lương mùa trước của Arsenal cao hơn Spurs tới 83 triệu bảng. Thực chất, nếu xét về mức độ đầu tư tài chính, đối thủ cạnh tranh của Spurs hiện tại không còn là nhóm "Big Six", mà là Aston Villa và Newcastle United.

Chính sách thắt chặt quỹ lương (tỷ lệ lương/doanh thu chỉ ở mức 42% vào năm ngoái) từng được xem là chìa khóa ổn định tài chính, nay lại trở thành chiếc gông cùm ngăn cản họ thu hút những ngôi sao hàng đầu – điều mà cựu HLV Postecoglou từng nhiều lần than phiền.

Chức vô địch Europa League năm ngoái dưới thời Postecoglou, cùng hình ảnh hàng trăm nghìn cổ động viên đổ ra đường ăn mừng, lẽ ra phải là cú hích để Spurs hồi sinh. Thay vì tận dụng nguồn năng lượng tích cực đó, ban lãnh đạo lại tự bắn vào chân.

Postecoglou bị sa thải vì lý do "cần cạnh tranh trên nhiều mặt trận". Người kế nhiệm Thomas Frank hoàn toàn trái ngược về cả triết lý bóng đá lẫn nghệ thuật truyền thông, và cũng thất bại thảm hại trong việc cân bằng giữa đấu trường châu Âu và quốc nội. Thêm vào đó là sự ra đi đột ngột của Levy cùng cuộc đại phẫu cấu trúc thượng tầng vào giữa mùa giải.

Chức vô địch tại Bilbao giờ đây có cảm giác như thuộc về một kiếp khác. Và giấc mơ vô địch Ngoại hạng Anh 10 năm trước, nay chỉ còn là một dĩ vãng đầy xót xa.

Xem thêm: