Premier League đang thoái hóa chiến thuật? Một góc nhìn thực tế

Mới chỉ đi qua 7 vòng đấu của Premier League mùa này, tức 70 trận trong tổng số 380 trận, nhưng cảm giác như giải đã diễn ra lâu hơn rất nhiều. Lý do nằm ở nhịp độ xoay chuyển quá nhanh của bóng đá Anh hiện tại, nơi các câu chuyện, tranh luận và áp lực có thể đổi chiều chỉ sau vài ngày.

Mạng xã hội càng khiến mọi thứ trở nên cực đoan hơn: HLV nào cũng bị soi, sai lầm nào cũng bị phóng đại. Giờ đây, dường như Premier League mặc định phải có ít nhất hai "Bald Fraud" - cách gọi mỉa mai dành cho những HLV đầu trọc theo trường phái kiểm soát kiểu Pep Guardiola. Ở Stamford Bridge cuối tuần qua, Enzo Maresca còn đùa vui khi “trao” chiếc gậy Bald Fraud tượng trưng cho Arne Slot trong cái bắt tay sau trận, một khoảnh khắc vừa hài hước vừa nói lên nhiều điều.

Giữa dòng chảy ấy, quãng nghỉ FIFA Days đến đúng lúc để cả giải đấu chậm lại đôi chút. Liverpool đã mất ngôi đầu sau gần một năm, trong khi Bournemouth, Crystal Palace, Everton, Sunderland và Tottenham cùng góp mặt trong Top 9 - một bảng xếp hạng vừa lạ lẫm vừa rất cuốn hút, đúng như vì sao bảng điểm Ngoại hạng Anh mùa này chật chội hiếm thấy đã phản ánh.

Khi "bóng chết" trở thành tâm điểm chiến thuật

Điểm đáng chú ý nhất của mùa giải này là sự trở lại mạnh mẽ của các tình huống cố định. Chúng không chỉ là nguồn bàn thắng, mà còn dần trở thành một phần trung tâm trong cách các đội xây dựng chiến thuật. Sau nhiều năm Premier League say mê kiểm soát bóng và phối hợp ngắn, giờ đây nhiều đội lại quay về với bóng bổng và những pha triển khai trực diện hơn.

Tác giả Jamie Hamilton, một gương mặt tiêu biểu của trường phái "relational football", từng đặt khái niệm này cạnh "positionism" - tức bóng đá vị trí. Nếu positionism đại diện cho sự kiểm soát chặt chẽ và di chuyển theo khuôn mẫu, thì relationism lại thiên về tự do, ngẫu hứng, giống như một bản jazz ứng tác đối lập với thứ nhạc điện tử được lập trình sẵn.

Có giả thuyết cho rằng sự bùng nổ của bóng chết đến từ lịch thi đấu quá dày, khiến HLV không còn đủ thời gian để mài giũa các bài tấn công phức tạp. Một cách lý giải khác là đây có thể là “hơi thở cuối cùng” của bóng đá kiểm soát kiểu Pep, khi mọi thứ đã được tinh chỉnh đến mức tối đa và người ta buộc phải quay lại với phạt góc, ném biên hay bóng dài.

Số liệu không biết nói dối

Theo WhoScored, 45 trong tổng số 182 bàn thắng ở Premier League mùa này đến từ các pha bóng cố định, tương đương 26%. Con số này tăng rõ rệt so với mức 18% của mùa trước và 19% ở mùa 2022-23. Ở khía cạnh cụ thể hơn, Opta cho biết số bàn từ phạt góc đã tăng lên 0,49 bàn mỗi trận, so với 0,36 ở mùa trước.

Điều đáng chú ý nhất là ném biên xa. Mùa 2023/24, số bàn thắng từ ném biên gần như tăng gấp đôi, từ 8-9 bàn lên 20 bàn. Mùa này, chỉ sau 7 vòng đấu, đã có 8 bàn đến từ ném biên. Nếu tốc độ ấy được giữ nguyên, cả mùa có thể chạm mốc 32 bàn - một con số chưa từng có. Số lần ném biên được đưa thẳng vào vòng cấm cũng tăng gấp 2,5 lần so với mức trung bình của 4 mùa gần nhất.

Tất nhiên, đây có thể chỉ là hiệu ứng nhất thời. Khi các đội bắt đầu siết chặt hơn việc phòng ngự bóng ném, hiệu quả chắc chắn sẽ giảm. Dù vậy, không thể phủ nhận rằng Premier League đang ngày càng “đưa bóng lên không trung” nhiều hơn.

Ai đang hưởng lợi từ bóng bổng?

Số liệu cho thấy Arsenal và Chelsea là hai đội ghi bàn từ bóng chết nhiều nhất, lần lượt với 7 và 5 bàn. Nếu loại hai đội này ra khỏi thống kê, tỷ lệ bàn thắng từ bóng chết của toàn giải sẽ chỉ còn khoảng 20%, tức quay về gần mức trung bình cũ. Điều đó cho thấy phần nào sự bùng nổ hiện tại được kéo lên bởi một vài ngoại lệ nổi bật, điều cũng được nhắc đến trong phân tích tại sao Arsenal và Man City đang khôi phục lối đá bóng dài.

Tuy nhiên, điểm đáng lưu ý là ngay cả những đội lớn vốn gắn với lối chơi kiểm soát cũng đang sử dụng bóng dài nhiều hơn. Tổng số đường chuyền dài trung bình mỗi trận của 20 đội đã tăng từ 969 lên 997 so với mùa trước.

Nhóm 5 CLB tiêu biểu cho trường phái kiểm soát gồm Man City, Arsenal, Chelsea, Tottenham và Liverpool hiện tung ra 226 đường chuyền dài mỗi trận, tăng từ 203 ở mùa trước.

Trên thực tế, người xem có thể cảm nhận rất rõ sự thay đổi này: ít hơn những pha “Cruyff turn” của thủ môn, ít hơn cảnh trung vệ dẫn bóng lên giữa sân. Thay vào đó là các đường bóng được phất thẳng lên phía trước, những pha tấn công chỉ cần 2 đến 3 nhịp chạm để kết thúc.

Khi bóng dài trở thành vũ khí mới

Brentford là ví dụ rất rõ. Họ biến một pha phòng ngự thành cơ hội tấn công chỉ trong vài giây, tận dụng đường chuyền dài để khai thác khoảng trống khi đối thủ dâng cao. Erling Haaland cũng đang ghi nhiều bàn hơn từ các tình huống phản công hoặc tự cầm bóng đột phá thẳng vào vòng cấm, thay vì chỉ chờ bóng trong những pha phối hợp nhỏ ở khu vực hẹp.

Liverpool của Arne Slot, với bản hợp đồng Florian Wirtz, cũng đang thử nghiệm một cấu trúc mới. Trong đó, tiền vệ người Đức được kỳ vọng tạo ra đột biến ở những khu vực ít ai ngờ tới, như một phần của vai trò mới được nhắc đến trong ngôi sao 100 triệu bảng của Liverpool sắp đảm nhận vai trò mới dưới thời Arne Slot.

"Trò chơi của đôi chân" giờ đã có thêm… đôi tay

Dù chưa thể kết luận đây là một xu hướng bền vững hay chỉ là một “cơn sóng nhỏ” sau 7 vòng đấu, rõ ràng Premier League đang chứng kiến sự tái cân bằng giữa vẻ đẹp của kiểm soát và tính thực dụng của lối chơi trực diện.

Và như một HLV từng nói: “Ngay cả bóng dài cũng có thể là một nghệ thuật”. Trong “kỷ nguyên mini của ném biên”, đôi tay đã chen vào trò chơi của đôi chân, và bóng đá Anh, theo một cách rất riêng, lại đang tìm thấy vẻ đẹp trong những cú phất dài lên phía trước.

•