Saka đá 'số 10', Eze lùi sâu: Cuộc cách mạng thầm lặng của Arteta

Chiến thắng 4-0 trước Wigan Athletic tại vòng 4 FA Cup hôm 16/2/2026 mang về tấm vé đi tiếp cho Arsenal trong bối cảnh mùa giải đang bước vào giai đoạn nước rút. Nhưng điều gây chú ý hơn cả là những thử nghiệm chiến thuật của Arteta. Khi bảng tỷ số hiện 4-0 và tiếng còi mãn cuộc vang lên, điều đọng lại trong tâm trí giới chuyên môn không phải là kết quả chênh lệch trước một đối thủ hạng dưới, mà là cách Arsenal vận hành với một hệ thống hoàn toàn mới lạ.

Những chấn thương của Martin Odegaard, Kai Havertz, Mikel Merino và việc Ethan Nwaneri đang được cho mượn tại Marseille đã đẩy Arteta vào thế chân tường. Nhưng trong cái khó ló cái khôn, chiến lược gia người Tây Ban Nha đã trình làng một phương án chiến thuật mới. Bukayo Saka sắm vai "số 10" và Eberechi Eze trở thành người chia bài từ tuyến dưới.

Nhiều người có thể ngạc nhiên, nhưng nếu nhìn lại hành trình 6 năm của Arteta tại Emirates, đây dường như là một kịch bản đã được chuẩn bị từ rất lâu.

Bộ đôi Eze - Saka là hai cầu thủ sáng tạo bậc nhất Ngoại hạng Anh.

Khi Saka không còn bám biên

Người hâm mộ Arsenal đã quá quen thuộc với hình ảnh Bukayo Saka khuấy đảo hành lang phải, nơi anh trở thành một trong những cầu thủ chạy cánh xuất sắc nhất thế giới. Nhưng trước Wigan, ngôi sao mang áo số 7 xuất hiện thường xuyên ở những khoảng trống trước vòng cấm địa – khu vực vốn thường thuộc về "nhạc trưởng" Odegaard.

"Cậu ấy chơi bó vào trong và gần khung thành hơn. Điều đó khiến đối thủ khó bắt bài vì mất đi các điểm tham chiếu quen thuộc", Arteta phân tích sau trận đấu.

Sự hiện diện của Saka ở trung lộ mang lại hai lợi ích chiến thuật rõ rệt. Thứ nhất, khả năng xoay sở trong phạm vi hẹp của tuyển thủ Anh giúp Arsenal duy trì sự liên kết giữa các tuyến khi thiếu vắng Odegaard. Thứ hai, nó cho phép anh hoán đổi vị trí linh hoạt với Noni Madueke – người đang có phong độ cao bên cánh phải.

Bàn thắng thứ ba của Arsenal là minh chứng hoàn hảo cho lợi ích này. Thay vì bám biên chờ bóng, Saka xâm nhập vòng cấm như một tiền đạo ảo, đón đường chuyền và thực hiện pha căng ngang khó chịu khiến Jack Hunt của Wigan phản lưới nhà. Khả năng kết nối của Saka với Gabriel Jesus (lùi sâu làm tường) và Gabriel Martinelli (chạy chỗ cắt mặt) đã tạo ra những pha phối hợp tam giác đầy biến ảo.

Trong 45 phút hiện diện trên sân với vai trò số 10, Saka không chỉ kiến tạo mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình luân chuyển bóng. Một tình huống đáng chú ý khác là pha đỡ bước một điệu nghệ để "xâu kim" đối thủ ở giữa sân, mở ra khoảng trống mênh mông cho đồng đội. Đó là những phẩm chất của một tiền vệ kiến thiết đẳng cấp, chứ không chỉ là một cầu thủ chạy cánh thuần túy.

Để hiểu tại sao Arteta lại tự tin đặt Saka vào vị trí trọng yếu này, chúng ta cần quay ngược thời gian về ngày 11/4/2021. Đó là trận đấu với Sheffield United tại Bramall Lane, trong bối cảnh Arsenal cũng đang khủng hoảng nhân sự trầm trọng trước trận tứ kết Europa League gặp Slavia Prague.

Arteta dặn dò Saka và Eze trong một trận đấu tại Ngoại hạng Anh.

Khi ấy, Saka mới 19 tuổi. Martin Odegaard (khi đó đang được mượn từ Real Madrid) và Emile Smith Rowe đều gặp vấn đề về thể lực. Arteta đã quyết định xếp Saka đá vai trò số 10 trong sơ đồ 4-2-3-1. Kết quả? Arsenal thắng 3-0, và Saka là người chơi hay nhất trận.

Trong trận đấu đó, Saka đã thể hiện khả năng nhận bóng trong tư thế xoay lưng cực tốt – một kỹ năng bắt buộc của các tiền vệ trung tâm. Anh liên tục di chuyển vào khoảng trống giữa các tuyến của Sheffield, nhận bóng từ Thomas Partey hoặc Dani Ceballos, rồi xoay người tăng tốc trực diện vào hàng thủ đối phương.

Sự khác biệt lớn nhất mà Saka tạo ra khi đó là tốc độ luân chuyển bóng. So với một Dani Ceballos hay chuyền ngang an toàn, Saka luôn hướng quả bóng về phía trước. Anh phối hợp cực tốt với Nicolas Pepe (chạy cánh phải) và Alexandre Lacazette (tiền đạo cắm). Những pha đập nhả một-hai giữa Saka và Lacazette đã xé toang hàng thủ Sheffield, mở ra khoảng trống cho Gabriel Martinelli băng xuống ghi bàn.

Thậm chí xa hơn nữa, vào tháng 6/2020 trong trận thua Brighton 1-2, Arteta cũng từng xếp Saka đá tiền vệ lệch trái trong sơ đồ 4-3-3. Dù Arsenal thua ngược, nhưng Saka đã có một kiến tạo và tạo ra nhiều pha bóng nguy hiểm từ trung lộ.

Như vậy, việc Saka đá số 10 trước Wigan năm 2026 không phải là một phát kiến bộc phát, mà là sự tiếp nối của một quá trình thử nghiệm và rèn giũa kéo dài suốt nửa thập kỷ. Arteta đã nhìn thấy tiềm năng "nhạc trưởng" trong Saka từ khi anh còn là một cậu thiếu niên, và giờ đây, khi đã trưởng thành về thể chất lẫn tư duy, Saka đã sẵn sàng để gánh vác trọng trách đó một cách thường xuyên hơn.

Eberechi Eze: Người chia bài mới từ tuyến dưới

Nếu việc Saka thay đổi vai trò là sự tiếp nối quá khứ, thì vai trò mới của Eberechi Eze lại là một phát hiện thú vị của hiện tại.

Khi đội hình xuất phát được công bố, nhiều người nghĩ Eze – bản hợp đồng bom tấn mùa hè 2025 – sẽ đá số 10 thay Odegaard. Nhưng thực tế trên sân, tiền vệ 27 tuổi lại lùi rất sâu, chơi gần như một số 6 hoặc số 8 lệch trái.

Quyết định này của Arteta nhằm giải quyết bài toán thiếu vắng Declan Rice và Mikel Merino. Eze, với kỹ thuật cá nhân điêu luyện và khả năng thoát pressing thượng thừa, đã biến khu vực vòng tròn trung tâm thành sân khấu của riêng mình. Thay vì dùng sức mạnh để tranh chấp, Eze dùng sự khéo léo để thoát khỏi sự vây ráp của đối thủ, sau đó tung ra những đường chuyền sắc lẹm.

Hai pha kiến tạo trong trận thắng Wigan đều đến từ những đường chọc khe từ sâu bên phần sân nhà của Eze. Một cú vẩy má ngoài chân phải và một đường chuyền bằng chân trái – cho thấy sự toàn diện của cựu cầu thủ Crystal Palace.

Eze toả sáng trước Wigan với hai pha kiến tạo.

"Tôi muốn cậu ấy mạo hiểm hơn. Những cầu thủ sáng tạo cần có cảm giác được kiến tạo nên những khoảnh khắc quyết định, dù là ở bất kỳ vị trí nào", Arteta hài lòng nói.

Việc Eze lùi sâu không làm giảm sức mạnh tấn công của Arsenal. Ngược lại, nó cung cấp thêm một bệ phóng từ xa. Khi đối thủ lùi sâu đội hình để bịt kín không gian của Saka và Martinelli, những cú sút xa hay những đường chuyền xuyên tuyến của Eze trở thành vũ khí phá vỡ bế tắc hiệu quả.

Sự linh hoạt là chìa khóa cho thành công của Arsenal mùa này

Chiến thắng trước Wigan, dù chỉ là trước một đối thủ hạng dưới, mang ý nghĩa quan trọng về mặt chiến lược cho giai đoạn nước rút của mùa giải. Arsenal sắp bước vào chuỗi trận "tử thần" gặp Wolves và Tottenham tại Ngoại hạng Anh, trong khi Champions League cũng chuẩn bị trở lại.

Với việc Martin Odegaard và Mikel Merino vẫn chưa hẹn ngày trở lại, cặp đôi Saka - Eze có thể mang lại công thức chiến thắng mới cho Arteta. "Tôi muốn thử nghiệm phương án này, và chúng tôi có thể sẽ sử dụng nó trong tương lai. Mùa giải còn dài và có rất nhiều kịch bản khác nhau có thể xảy ra", Arteta thừa nhận.

Chắc chắn, sự linh hoạt này sẽ giúp Arsenal trở nên khó lường hơn. Các đối thủ tại Ngoại hạng Anh đã quá quen với việc bắt chết Saka bên cánh phải hay phong tỏa Odegaard ở trung lộ. Giờ đây, họ sẽ phải đối mặt với một Saka chơi tự do như một số 10, một Eze lùi sâu chia bài, và một Noni Madueke đang vào phom bên cánh phải (3 bàn, 1 kiến tạo trong 5 trận gần nhất). Cách bố trí này cũng cho phép Arteta sử dụng Eze, một cầu thủ mà ông rất yêu thích nhưng phải cho ngồi dự bị trong ba trận gần nhất ở Ngoại hạng Anh vì không tìm ra vai trò phù hợp.

Hơn nữa, việc Saka có thể đá tốt ở trung lộ cũng giúp Arteta giải quyết bài toán nhân sự cho hành lang cánh. Gabriel Jesus hay Gabriel Martinelli đều có thể chơi rộng, tạo nên sự hoán đổi vị trí liên tục trên hàng công. Đây chính là triết lý bóng đá tổng lực mà Arteta luôn theo đuổi: Không ai bị đóng đinh ở một vị trí, và mọi cầu thủ đều phải biết cách chơi bóng ở mọi khu vực trên sân.

So với năm 2021, Arsenal đã thay đổi từ một đội chiến đấu để giành vị trí trong top 4 thành ứng cử viên vô địch. Họ đang hoàn thiện những mảnh ghép cuối cùng để trở nên hoàn hảo. Và Bukayo Saka, chàng trai vàng của học viện Hale End, một lần nữa được giao vai diễn chính để đưa đội bóng đến vinh quang.

Xem thêm:

• Joao Pedro - ‘sát thủ' mang dòng máu Samba
• Van Persie dùng 'chiêu độc' giúp Sterling tập luyện tại Feyenoord
• Bão nổi tại Marseille: Giải mã cuộc tháo chạy của De Zerbi và Benatia