Sơ đồ 4-2-3-1: Lời giải cho tham vọng vô địch của Man City

Trước thềm cuộc đại chiến với Arsenal, Pep Guardiola thẳng thắn tuyên bố rằng cách tiếp cận về mặt chiến thuật và tâm lý của chính Man City là "tất cả những gì ông quan tâm". Vị chiến lược gia người Tây Ban Nha không mảy may bận tâm đến những điểm mạnh, điểm yếu của thầy trò Mikel Arteta, cũng không để ý đến động lực hay những bài học mà đối thủ có thể rút ra từ trận chung kết Carabao Cup hồi tháng trước, khi Man City thắng 2-0.

Lý do đằng sau sự tự tin đó là bởi Guardiola đã dành trọn vẹn cả mùa giải này để đi tìm một hệ thống chiến thuật hoàn hảo nhất cho chức vô địch. Cần nhớ rằng, Man City bước vào chiến dịch năm nay với một đội hình thiếu vắng "trái tim" Rodri vì chấn thương, và mang trên mình nỗi thất vọng từ vị trí thứ ba thảm họa ở mùa giải 2024-2025. Thời điểm đó, họ thiếu một phương án ghi bàn chia lửa với Erling Haaland, thường xuyên nhận những bàn thua chóng vánh và liên tục bị đánh vỗ mặt trong các tình huống chuyển đổi trạng thái.

Hệ thống 4-2-3-1 mà Guardiola sử dụng trong chiến thắng 2-1 trước Arsenal vào Chủ nhật vừa qua cũng chính là đội hình đã mang về cho họ ba chiến thắng liên tiếp trước đó với tổng tỷ số 9-0.

Guardiola tiếp tục thể hiện dấu ấn trong việc đưa Man City bứt lên ở giai đoạn quyết định của mùa giải.

Bệ phóng mang tên Rayan Cherki

Cách tiếp cận mới này thực chất được xây dựng nhằm tạo ra bệ phóng tối đa cho Rayan Cherki. Bản hợp đồng người Pháp đã phô diễn một đôi chân ma thuật, luồn lách qua rừng hậu vệ Arsenal trước khi ghi bàn mở tỷ số ở phút 16. 

Cherki là mẫu "số 10" thuần túy, chơi bóng điêu luyện bằng cả hai chân, và chỉ phát huy hết sự bùng nổ khi có một cấu trúc tiền vệ vững chãi ở phía sau dọn dẹp, cho phép anh tự do thực hiện những đường chuyền mạo hiểm. Tính đến lúc này của mùa giải ra mắt Ngoại hạng Anh, anh đã bỏ túi 4 bàn thắng và 10 pha kiến tạo sau 27 lần ra sân.

Để hạn chế tối đa trách nhiệm phòng ngự cho Cherki, Man City đã áp dụng khối đội hình 4-2-4 khi không có bóng. Hệ thống này từng phát huy hiệu quả tuyệt đối tại sân Wembley và tiếp tục được sử dụng để bóp nghẹt Arsenal. Trong sơ đồ này, Cherki sẽ hợp cùng Haaland tạo thành lớp lá chắn đầu tiên, chuyên trách phong tỏa tiền vệ phòng ngự của đối phương.

Tuy nhiên, Arsenal không để yên. Họ đáp trả bằng hệ thống pressing một-kèm-một cực kỳ khốc liệt ở những phút đầu tiên, khiến Man City thực sự lúng túng. Kai Havertz đã ập vào áp sát thủ thành Gianluigi Donnarumma nhanh đến mức chặn đứng một đường chuyền và suýt chút nữa chuyển hóa thành bàn gỡ hòa. 

Đó chỉ là một trong sáu lần Arsenal đoạt lại bóng thành công ở một phần ba cuối sân chỉ trong vỏn vẹn 20 phút đầu trận - con số cao nhất mà bất kỳ đối thủ nào tại Ngoại hạng Anh làm được trước Man City trong một phần tư thời gian đầu trận kể từ mùa 2018-2019.

Bởi Guardiola đã lựa chọn những mẫu cầu thủ thuần túy định đoạt trận đấu ở hai đầu chiến tuyến, như thủ môn Donnarumma và số 9 Haaland, thay vì những cầu thủ giỏi luân chuyển bóng như truyền thống, giải pháp thoát pressing bắt buộc phải đến từ hàng tiền vệ.

Cả Rodri và Bernardo Silva đều chủ động lùi cực sâu để tạo thành một hệ thống gần giống với hàng thủ bốn người giăng ngang. Nhờ đó, hai trung vệ Marc Guehi và Abdukodir Khusanov có thể dạt ra sát hai biên. Man City đưa bóng đến chân hai cầu thủ chuyền bóng xuất sắc nhất của họ nhiều hơn, đồng thời biến chính hệ thống theo kèm người của Arsenal thành vũ khí chống lại đối thủ, buộc đội khách phải tự làm trống khu vực trung tuyến.

Như một thói quen ở mùa giải này, Jeremy Doku liên tục bó vào trung lộ ngay từ phần sân nhà. Anh đóng vai trò là một mắt xích kết nối, mở ra khoảng không mênh mông để hậu vệ trái Nico O'Reilly trở thành điểm nhận bóng thoát vây. Khi đó, cấu trúc của Man City chuyển hóa thành sơ đồ 4-2-2-2: Antoine Semenyo và Haaland hoạt động như một cặp tiền đạo thực thụ, còn Cherki và Doku sắm vai bộ đôi tiền vệ công.

Cherki là chìa khoá trong sự thay đổi chiến thuật của Man City mùa này.

Hệ thống này đã tạo ra một lộ trình hoàn hảo để bẻ gãy khối pressing của Arsenal. Trong một tình huống, Bernardo tung đường chọc khe trung lộ, Doku khôn ngoan làm động tác giả che chắn để bóng tự trôi đến chân Cherki, trước khi cầu thủ người Pháp phất bóng đưa O'Reilly băng lên.

Dù chưa đạt đến độ hoàn hảo tuyệt đối, Man City đã cải thiện rõ rệt khả năng chống pressing trước Arsenal và không để mất bóng thêm bất kỳ lần nào ở một phần ba sân nhà sau 20 phút đầu sóng gió. 

Bàn thắng quyết định của họ cũng xuất phát từ một pha phối hợp vô cùng hiệu quả giữa Doku và O'Reilly bên cánh trái, ngay sau khi hậu vệ cánh này tận dụng việc Gabriel Martinelli dâng lên quá cao để pressing Marc Guehi. O'Reilly nhận quả ném bóng xuyên tuyến cực kỳ chuẩn xác từ tay Donnarumma, và một pha phản công chết chóc của đội chủ nhà được mở ra.

Chặng đường chông gai để tìm chân lý

Nhiều người sẽ thắc mắc tại sao Guardiola không sử dụng sơ đồ 4-2-3-1 này ngay từ đầu mùa. Thực tế, ông đã bắt đầu mùa giải bằng sơ đồ 4-3-3 - nền tảng truyền thống đã mang về vô số danh hiệu cho Man City. Ông muốn Nico Gonzalez đảm nhận vai trò đóng thế Rodri, kết hợp cùng hai chuyên gia kỹ thuật ở trung tâm (được chọn lọc giữa Bernardo, Tijjani Reijnders, Phil Foden và Cherki) và sử dụng các cầu thủ chạy cánh thuần túy.

Nhưng những lỗ hổng chí mạng lập tức phơi bày sau hai thất bại liên tiếp hồi đầu mùa trước Tottenham Hotspur và Brighton. Sau khi tiếp tục gục ngã hai lần chỉ trong bốn ngày trước Newcastle United và Bayer Leverkusen vào tháng Mười Một, Guardiola quyết định thay đổi. Nước đi đó giúp Man City tạo ra chuỗi tám trận thắng liên tiếp trên mọi đấu trường.

Thành công đó gắn liền với sơ đồ 4-3-2-1, được ví von là "cây thông Giáng sinh". Doku và Foden được bố trí chơi như hai "số 10" ngay phía sau Haaland. Về mặt vận hành, Man City sở hữu tới năm tiền vệ ở trung lộ, đúng với triết lý áp đảo quân số trung tâm của Pep, trong khi chiều rộng mặt sân được đảm bảo bởi Matheus Nunes và O'Reilly, những tiền vệ được kéo xuống đá hậu vệ biên.

Bước sang tháng Giêng, Man City lại sa sút. Họ quay về 4-3-3, hòa ba trận trong bảy ngày và nếm mùi thất bại trên sân khách trước Man Utd và Bodo/Glimt. Nguồn cung bàn thắng từ Haaland bắt đầu khô cạn - một thói quen kỳ lạ thường thấy ở tiền đạo người Na Uy mỗi khi hết giai đoạn lượt đi, buộc câu lạc bộ phải chiêu mộ Semenyo từ Bournemouth.

Man City đã trải qua nhiều thất bại trước khi tìm ra công thức chiến thắng vào cuối mùa.

Đến giữa tháng Hai, Guardiola chuyển sang sơ đồ 4-3-1-2, ghép cặp Haaland với Omar Marmoush hoặc Semenyo trên hàng công. Công thức này phát huy tác dụng một thời gian khi Rodri khỏe mạnh để làm mỏ neo, trước khi mọi thứ sụp đổ hoàn toàn tại Bernabeu trong trận lượt đi vòng 1/8 Champions League. 

Real Madrid đã nghiền nát hệ thống siêu tấn công của Man City ngay trong hiệp một, liên tục xuyên thủng hàng rào pressing và khai thác triệt để hàng thủ dâng cao bằng cú hat-trick chỉ trong 22 phút của Federico Valverde.

Chính thảm họa đó đã dẫn chúng ta đến với hệ thống 4-2-3-1 hiện tại. Guardiola thường xuyên chia sẻ rằng phiên bản này khác biệt một trời một vực so với tập thể đã vô địch Ngoại hạng Anh bốn năm liên tiếp từ 2021 đến 2024. Tại đấu trường quốc nội mùa này, ông đã giữ nguyên đội hình xuất phát tới bảy lần, con số nhiều hơn cả bốn mùa giải trước đó cộng lại (sáu lần). Triết lý của ông năm nay rất rõ ràng: thử nghiệm, và giữ lại bất cứ thứ gì phát huy tác dụng cho đến khi nó bị bắt bài.

Những cận vệ già dặn như Ederson, Ilkay Gundogan, Kevin De Bruyne hay Kyle Walker đã rời đi. Bối cảnh chiến thuật của giải đấu cũng đã thay đổi chóng mặt. Các đội bóng hiện nay quá khỏe về mặt thể chất, quá nguy hiểm ở các tình huống cố định và phản công nhanh, khiến lối chơi cũ của Man City không còn đủ sức chống đỡ.

Kể từ mùa giải 2018-2019, chưa bao giờ các thông số về thời lượng kiểm soát bóng, số lần đoạt bóng ở một phần ba cuối sân và số quả tạt của Man City lại chạm đáy như hiện tại. Nhưng bù lại, mùa giải năm nay sẽ ghi nhận đỉnh cao mới của họ về số pha dứt điểm và bàn thắng từ các tình huống phản công chớp nhoáng cũng như số đường chọc khe xuyên tuyến.

Man City đang sống trong một kỷ nguyên mới, với một dàn nhân sự được làm mới cùng những bộ kỹ năng hoàn toàn khác biệt. Guardiola đã dành ra tám tháng chỉ để tìm kiếm sự cân bằng. Cuộc hành trình này gợi nhớ đến mùa giải họ giành Champions League ba năm trước, khi ông bất ngờ thay đổi hệ thống vào giữa mùa, đẩy trung vệ John Stones lên đá tiền vệ trong sơ đồ 3-4-3.

Nếu Man City tiếp tục duy trì điểm rơi phong độ xuất sắc vào cuối mùa này và giành thêm một chức vô địch nữa, tài xoay tua và tinh chỉnh chiến thuật của Guardiola sẽ cần được vinh danh. Đó là nguyên nhân quan trọng không kém sự sa sút và mệt mỏi của Arsenal ở bên kia chiến tuyến.

Xem thêm

• Brighton 3-0 Chelsea: Dấu chấm hết cho giấc mơ Champions League
• Arsenal sẽ ra sao sau trận thua chí mạng trước Man City
• Man City 2-1 Arsenal: Bước ngoặt tại Etihad