Italy và bi kịch ba lần liên tiếp vắng mặt ở World Cup

Từ thảm cỏ Zenica, nỗi thất vọng lan khắp Italy

Phía sau khung thành sân Bilino Polje, nhóm cổ động viên Bosnia-Herzegovina giăng biểu ngữ mô phỏng tấm visa nhập cảnh Mỹ để ăn mừng chiến thắng. Dưới sân, các cầu thủ Italy đổ gục xuống sân. Hậu vệ Leonardo Spinazzola thừa nhận sự nghiệt ngã khi chưa từng thi đấu tại giải đấu lớn nhất hành tinh dù đã cống hiến chín năm cho đội tuyển quốc gia. Cú sút luân lưu quyết định của Esmir Bajraktarevic đã biến Italy thành nhà cựu vô địch đầu tiên lỡ hẹn ba kỳ World Cup liên tiếp.

Sự sụp đổ của Italy xuất phát từ những sai số mang tính bước ngoặt. Đoàn quân của Gennaro Gattuso sớm vươn lên dẫn trước nhờ pha lập công của Moise Kean, nhưng mọi kế hoạch chiến thuật phá sản khi trung vệ Alessandro Bastoni nhận thẻ đỏ rời sân ngay trước giờ nghỉ. Trong thế thiếu người, Kean bỏ lỡ một cơ hội mười mươi để nhân đôi cách biệt, tạo tiền đề cho Haris Tabakovic ghi bàn gỡ hòa. Dù thủ thành Gianluigi Donnarumma thực hiện hơn 10 pha cứu thua trong thời gian thi đấu chính thức và hiệp phụ, đội bóng áo thiên thanh vẫn gục ngã trên chấm 11m khi tiền đạo trẻ Pio Esposito và tiền vệ Bryan Cristante thực hiện hỏng lượt sút của mình.

Những chi tiết nhỏ nhưng mang tính quyết định này vốn là căn bệnh trầm kha của bóng đá Italy xuyên suốt một thập kỷ qua. Họ thường mất quyền tự quyết bởi sai lầm của các cá nhân trong thời khắc sinh tử. Tại vòng loại World Cup 2022, việc Jorginho sút hỏng phạt đền trong cả hai lượt trận gặp Thụy Sĩ khiến Italy đánh rơi tấm vé trực tiếp. Xa hơn, vào năm 2017, cú sút xa của Jakob Johansson đập trúng người Daniele De Rossi đổi hướng đã khép lại cánh cửa tới World Cup trên đất Nga. Việc những kịch bản có phần xui xẻo này liên tiếp lặp lại cho thấy tâm lý thi đấu bất ổn và sự yếu kém trong việc vượt khó của tuyển Italy trong các trận knock-out.

Các cầu thủ Italy gục xuống khi chứng kiến đồng đội đá hỏng luân lưu trước Bosnia.

Sáng thứ Tư tại trung tâm thủ đô Rome, các sạp báo tràn ngập những dòng tiêu đề sử dụng từ ngữ mạnh như "tận thế", "bê bối" và "thảm họa". Sự kiện Italy vắng mặt tại World Cup vượt ra khỏi ranh giới thể thao, tạo ra một cú sốc văn hóa và tâm lý đối với quốc gia Nam Âu này. Dựa lưng vào bức tường gần một ki-ốt báo chí, ông Tommaso Silvestri, 65 tuổi, khẳng định kỷ nguyên vàng của bóng đá Italy đã hoàn toàn chấm dứt. Sự phẫn nộ của người hâm mộ không chỉ đến từ kết quả, mà còn bắt nguồn từ việc các tiền đạo Italy liên tục dứt điểm chệch mục tiêu trong những thế trận cần sự lạnh lùng.

Ngay cả những người không thường xuyên theo dõi thể thao cũng cảm nhận được nỗi buồn thất bại. Bà Teresa, 56 tuổi, bày tỏ sự ngỡ ngàng khi dắt chó đi dạo giữa dòng người hối hả trên phố. Việc tuyển Italy vắng mặt tại ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh trở thành đề tài bàn tán của mọi tầng lớp xã hội. Tại một quán cà phê gần đền Pantheon, ông Giovanni Colli, 71 tuổi, yêu cầu một cuộc thanh lọc toàn diện. Ông đòi hỏi giới chức trách phải từ chức và nhường cơ hội cho thế hệ cầu thủ trẻ, thay vì bám víu vào những cựu binh đã đánh mất khát khao cống hiến.

Theo nhà báo Elisabetta Esposito của tờ La Gazzetta dello Sport, bóng đá Italy đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng niềm tin nghiêm trọng. Khảo sát thực tế chỉ ra xu hướng giới trẻ ngày càng đặt niềm tin vào CLB hơn là đội tuyển quốc gia. Ba lần liên tiếp lỡ hẹn World Cup, hình ảnh Azzurri đang trở nên xa lạ với thế hệ khán giả mới. Một bộ phận lớn thanh thiếu niên Italy hiện nay lớn lên với sự vỡ mộng, không còn hiểu rõ ý nghĩa thiêng liêng của việc cổ vũ cho đội tuyển quê hương ở đấu trường quốc tế. Việc tái thiết đội bóng đòi hỏi một chiến lược dài hạn, thay vì những quyết định thay tướng mang tính chắp vá và chạy theo thành tích ngắn hạn.

Thượng tầng bảo thủ, người trong cuộc rơi nước mắt bất lực

Làn sóng phẫn nộ nhanh chóng lan sang giới tinh hoa Italy. Ông Ignazio La Russa, Chủ tịch Thượng viện và là nhân vật cấp cao trong đảng Anh em Italy của Thủ tướng Giorgia Meloni, công khai bày tỏ sự thất vọng trên mạng xã hội. Ông thừa nhận người hâm mộ đã cố gắng níu giữ hy vọng và đổ lỗi cho các quyết định sai lầm của trọng tài, nhưng sâu thẳm bên trong, tất cả đều dự cảm được sự sụp đổ tất yếu của đội tuyển.

Sắc sảo và trực diện hơn, nhà văn chống mafia nổi tiếng Roberto Saviano mổ xẻ những khối u ác tính đang ăn mòn bóng đá Italy. Tác giả cuốn Gomorrah chỉ trích mạnh mẽ hệ thống quản trị CLB bị thao túng bởi các tổ chức tội phạm, biến bóng đá thành công cụ rửa tiền khổng lồ. Ông chỉ ra thực trạng các đội bóng Serie A hoàn toàn bỏ bê công tác đào tạo trẻ và phớt lờ các tài năng thuộc thế hệ nhập cư thứ hai. Thay vì kiên nhẫn đầu tư xây dựng các học viện, các lãnh đạo CLB ưu tiên mua sắm ngoại binh giá rẻ. Sự lệch pha trong định hướng đầu tư này bóp nghẹt cơ hội phát triển của cầu thủ nội, khiến đội tuyển rơi vào tình trạng thiếu hụt nhân sự chất lượng ở mọi tuyến.

Sau trận thua Bosnia, trong đường hầm phòng thay đồ, Gennaro Gattuso rớm nước mắt, cố gắng kìm nén cảm xúc khi trả lời phỏng vấn. Hình ảnh này dường như là biểu tượng cho sự bất lực của bóng đá Italy. Trả lời đài truyền hình RAI, chiến lược gia 48 tuổi gửi lời xin lỗi tới toàn thể người hâm mộ. Ông cho rằng đội nhà đã tạo ra hàng loạt cơ hội nhưng đánh mất sự sắc bén ở những thời khắc quyết định, và những sự phung phí đó luôn bị trừng phạt trong bóng đá đỉnh cao. Gattuso, người từng nâng Cup vàng thế giới năm 2006 với tư cách cầu thủ, từ chối bình luận về tương lai dù mới nhậm chức vào tháng 6 năm ngoái.

Sự suy sụp của Gattuso phản ánh áp lực khổng lồ đè lên tuyển Italy. Kể từ sau chức vô địch thế giới năm 2006, đội bóng áo thiên thanh liên tục gây thất vọng ở sân chơi World Cup và chưa từng vượt qua vòng bảng. Điểm sáng duy nhất của họ là chức vô địch Euro 2021 tại Wembley.

Gattuso xin lỗi người hâm mộ sau khi Italy không thể giành vé World Cup.

Trong phòng họp báo, Gattuso, Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Italy (FIGC) Gabriele Gravina và trưởng đoàn Gianluigi Buffon đối mặt sức ép khổng lồ từ truyền thông. Tuy nhiên, không có bất kỳ thông báo từ chức nào được đưa ra. Chủ tịch Gravina tiếp tục tại vị, phớt lờ những lời kêu gọi cải tổ thượng tầng từng xuất hiện sau trận thua Bắc Macedonia năm 2022 hay thất bại 0-2 trước Thụy Sĩ ở vòng 16 đội Euro 2024.

Thay vì phân tích lỗ hổng trong cách vận hành đội hình, ông Gravina chọn cách khen ngợi tinh thần thi đấu của các cầu thủ, gọi màn tử thủ trong thế thiếu người là hành động quả cảm. Quan điểm này vấp phải sự chỉ trích gay gắt từ giới chuyên môn, bởi nó né tránh nguyên nhân gốc rễ dẫn đến thất bại. Trưởng đoàn Buffon, người từng đứng trong khung gỗ khi thảm họa mất vé World Cup năm 2017 xảy ra, cũng khẳng định FIGC sẽ không đưa ra quyết định vội vàng cho đến khi mùa giải kết thúc vào tháng 6.

Chính Buffon là người đứng sau quyết định bổ nhiệm Gattuso vào mùa hè năm ngoái. Việc trao vị trí thuyền trưởng cho một HLV vừa trải qua một năm làm việc tại Hajduk Split ở giải vô địch quốc gia Croatia cho thấy giới lãnh đạo bóng đá Italy đã cạn kiệt ý tưởng. Sự bảo thủ trong tư duy quản trị, kết hợp với việc duy trì một bộ máy cũ kỹ qua nhiều giải đấu thất bại, khiến Italy mất khả năng tự làm mới mình trong một thế giới bóng đá liên tục vận động.

Công cuộc tái thiết: Tiềm năng nhưng tác động chưa rõ ràng

Thất bại của đội tuyển quốc gia tạo ra sự tương phản gay gắt với những bước tiến trong hệ thống cấu trúc của bóng đá Italy. Kể từ sau hai kỳ World Cup 2010 và 2014 bết bát, FIGC đã bắt tay vào quá trình cải tổ. Chiến lược gia lão làng Arrigo Sacchi được mời về để đào tạo thế hệ huấn luyện viên mới. Ủy ban Olympic Italy (CONI) cũng can thiệp, cho phép các CLB Serie A đăng ký đội B thi đấu tại giải hạng ba nhằm tạo môi trường phát triển cho các tài năng trẻ.

Bóng đá trẻ Italy đang có dấu hiệu khởi sắc, nhưng bao giờ đội tuyển của họ mới trở lại thời hoàng kim?

Những thay đổi này đã gặt hái thành quả rõ rệt ở cấp độ trẻ. Đội tuyển U17 Italy vô địch châu Âu năm 2024 với bộ khung gồm Francesco Camarda và Michael Kayode. Đội U19 Italy cũng đăng quang tại giải đấu cấp lục địa năm 2023 với sự góp mặt của chính Pio Esposito. Ở cấp CLB, Italy khởi đầu chiến dịch Cup châu Âu mùa này với năm đại diện tại Champions League nhờ dẫn đầu bảng xếp hạng hệ số UEFA. Cấu trúc tài chính của các đội bóng cũng ổn định hơn dưới sự quản lý của các quỹ đầu tư quốc tế. Việc đồng đăng cai Euro 2032 cũng đang thúc đẩy quá trình xây mới sân San Siro và nâng cấp sân Artemio Franchi.

Tuy nhiên, mọi bước phát triển mang tính nền tảng ấy đều bị che khuất bởi năng lực yếu kém của đội tuyển quốc gia tại sân chơi World Cup. Chín năm trước, cựu Chủ tịch FIGC Carlo Tavecchio từng gọi thất bại ở vòng loại là "tận thế". Trong giới điện ảnh, những tác phẩm mang chủ đề tận thế thường là những bộ phim độc lập, không có phần tiếp theo. Nhưng với sự điều hành của FIGC, bóng đá Italy đã biến một thảm họa đơn lẻ thành một chuỗi bi kịch kéo dài ba phần, phơi bày sự đứt gãy nghiêm trọng giữa khâu đào tạo và năng lực cạnh tranh ở đấu trường đỉnh cao.

Xem thêm

• Lewandowski, Donnarumma và đội hình ngôi sao lỡ hẹn World Cup 2026
• Gyokeres sắm vai người hùng, Thụy Điển đoạt vé World Cup
• Italy lần thứ ba liên tiếp lỡ hẹn World Cup sau thất bại tủi hổ trước Bosnia