Vòng loại World Cup có bất công với châu Âu như lời Gattuso?

Gennaro Gattuso không giấu được sự thất vọng trong buổi họp báo cuối tuần qua, ngay trước khi Italy thua Na Uy 1-4 trên sân nhà – kết quả đẩy họ vào vòng play-off tranh vé vớt dự World Cup 2026. Áp lực càng lớn khi đội bóng từng bốn lần vô địch thế giới đã lỡ hẹn hai kỳ World Cup gần nhất, sau các thất bại trước Thụy Điển và Bắc Macedonia ở loạt trận play-off.

Gattuso cho rằng cách phân bổ suất thi đấu thiếu công bằng khiến Italy phải đá playoff tranh vé World Cup.

World Cup 2026, tổ chức tại Canada, Mexico và Mỹ, là kỳ đầu tiên mở rộng lên 48 đội. Với việc chỉ về nhì bảng, Italy buộc phải đá hai trận play-off loại trực tiếp để giành vé dự giải, thay vì vào thẳng. 

Điều này khiến Gattuso cho rằng một đội thắng 6 trong 8 trận vòng loại “không đáng” bị đẩy vào tình thế rủi ro như vậy. Ông nhấn mạnh Nam Mỹ có sáu suất trực tiếp cho mười đội, châu Phi có chín suất cho hơn 50 đội, trong khi châu Âu – khu vực có nhiều đội mạnh nhất – chỉ có 16 suất vào thẳng.

Trong bài phát biểu, Gattuso nói rằng vào các kỳ World Cup 1990 và 1994 chỉ có hai đại diện châu Phi, và đội nhì bảng có thành tích tốt nhất ở châu Âu luôn được vào thẳng. Tuy nhiên, một số thông tin ông đưa ra chưa chính xác. Năm 1994 có ba đội châu Phi tham dự. Tại World Cup 1990, không phải mọi đội nhì bảng đều giành vé, ví dụ Đan Mạch bị loại. Ngoài ra, đội xếp thứ bảy Nam Mỹ ở vòng loại 2026 không chắc chắn gặp đội châu Đại Dương ở play-off mà phải đá bán kết với đại diện một khu vực khác trước.

Để đánh giá xem Gattuso nói có lý hay không, cần nhìn vào cách thức vận hành hiện tại của vòng loại World Cup. Trước đây, UEFA chỉ có 32 đến 39 đội tham gia. Nay con số là 54. Nếu duy trì mô hình cũ – bảng 6 hoặc 7 đội, lấy nhất và nhì – vòng loại sẽ cần 12 lượt trận, vượt quá quỹ thời gian 10 trận mỗi năm và xung đột lịch Nations League. Vì thế UEFA phải chia bảng nhỏ hơn, 4 đến 5 đội, đồng nghĩa đội nhì bảng không còn chắc suất như trước. Điều này trái với đề xuất của Gattuso, nhưng không dẫn tới hệ quả tăng mật độ thi đấu.

Italy là hạt giống số một nhưng không may rơi vào bảng có Na Uy – đội tiến bộ nhanh nhất châu Âu vài năm gần đây. Họ thua Na Uy cả hai lượt với tổng tỷ số 1-7, khiến việc mất suất trực tiếp khó có thể đổ hoàn toàn cho hệ thống.

Italy thắng 6 trong 8 trận nhưng chỉ đứng nhì bảng ở vòng loại World Cup.

Khu vực Nam Mỹ chỉ có 10 quốc gia nhưng lại sở hữu tỷ lệ đội mạnh rất cao. Tám trong số 10 đội nằm trong top 50 thế giới, biến CONMEBOL thành liên đoàn có mặt bằng chất lượng cao nhất. Bolivia, đội xếp thấp nhất khu vực, đứng thứ 76 thế giới nhưng phải chơi 18 trận vòng loại trong hai năm, thường xuyên di chuyển xa và đối đầu các đội top 20. Brazil giành vé nhưng thua tới sáu trận, cho thấy sức mạnh và chất lượng của khu vực Nam Mỹ - điều ít ai có thể nghi ngờ. So với Italy chỉ đá tám trận, chủ yếu gặp đối thủ trong top 40 trở xuống, mức độ khắc nghiệt giữa hai khu vực có sự khác biệt lớn.

Tại châu Phi, sáu trong số chín đại diện tại World Cup 2026 nằm trong top 50 FIFA. Các đội như Senegal, Morocco, Ai Cập hay Bờ Biển Ngà đều có nền bóng đá ổn định, nhiều ngôi sao chơi tại châu Âu. Ngoại lệ duy nhất là Cape Verde, lần đầu dự World Cup, nhưng thành tích trong khu vực vài năm gần đây cho thấy họ đang tiến bộ nhanh. Khi so sánh tỷ lệ đội mạnh trong top 50 với tỷ lệ suất dự World Cup, châu Phi không phải khu vực được ưu ái quá mức như cách Gattuso ám chỉ.

CONCACAF, với sáu suất trong đó có ba nước chủ nhà, có năm đội trong top 50. Khu vực này nhìn chung không có sự khác biệt lớn về tương quan sức mạnh. Chênh lệch đáng kể nhất nằm ở châu Á. Chỉ bốn trong số 46 đội thuộc top 50 nhưng lại có đến tám suất vào thẳng World Cup. Đây là khu vực hưởng lợi nhiều nhất từ việc mở rộng giải, chủ yếu nhằm tăng mức độ đại diện toàn cầu.

Khi đặt các khu vực cạnh nhau, có thể thấy suất của châu Âu giảm tương đối khi World Cup mở rộng từ 32 lên 48 đội. Thị phần suất cho UEFA từ mức khoảng 54% thập niên 1990 xuống còn 33,33% hiện tại, dù gần một nửa đội top 50 thế giới thuộc châu Âu. Tuy nhiên, việc tăng số đội từ các khu vực khác là chủ trương dài hạn của FIFA nhằm mở rộng thị trường, thúc đẩy bóng đá ở những nơi còn yếu, và tăng tính toàn cầu cho giải đấu.

Trong bối cảnh đó, một phần nhận định của Gattuso là có cơ sở: châu Á được hưởng lợi nhiều nhất; châu Phi tăng suất mạnh; châu Âu bị thu hẹp không gian. Nhưng Italy mất suất trực tiếp không chỉ do cấu trúc vòng loại mà còn vì thất bại trước đối thủ cùng bảng. Điều này khiến dư luận khó có thể đồng tình hoàn toàn với Gattuso. 

Xem thêm:

• Khi hào quang của Mbappe che mờ “Dải ngân hà”
• Erling Haaland và cuộc phục hưng thần kỳ của bóng đá Na Uy
• Khi Ronaldo đánh mất bản lĩnh