Cạn kiệt tài năng, Italy đứng trước lằn ranh lịch sử

Khi Fabio Cannavaro nâng cao Cup vàng tại Olympiastadion (Đức) vào tháng 7/2006, khoảnh khắc đó được kỳ vọng sẽ mở ra một kỷ nguyên mới cho bóng đá Italy. Azzurri vừa đánh bại một tuyển Pháp đầy rẫy các ngôi sao như Zinedine Zidane và Thierry Henry sau loạt sút luân lưu nghẹt thở tại Berlin để giành chức vô địch thế giới lần thứ tư. Nhưng gần hai thập kỷ trôi qua, ánh hào quang đó giờ chỉ còn le lói, khuất xa sau màn đêm mà nền bóng đá nước này đang trải qua.

Sau hai thất bại liên tiếp ở chiến dịch vòng loại World Cup tại Nga 2018 và Qatar 2022, Italy đang đứng trước nguy cơ trở thành cựu vương đầu tiên lỡ hẹn ba kỳ World Cup liên tiếp. Chức vô địch Euro 2020 ngay giữa cuộc khủng hoảng đó rốt cuộc chỉ là một điểm sáng le lói nhất thời, chứ không báo hiệu cho sự trở lại của một đế chế từng khuynh đảo bóng đá thế giới. Để đến được giải đấu trên đất Bắc Mỹ mùa hè này, đoàn quân áo thiên thanh buộc phải vượt qua hai loạt trận play-off sinh tử, bắt đầu bằng cuộc tiếp đón Bắc Ireland trên sân nhà.

Italy đứng trước trận play-off sinh tử với Bắc Ireland.

Chiến dịch vòng loại đầy bất ổn

Sẽ là một sự nói giảm nói tránh nếu miêu tả chiến dịch vòng loại của Italy bằng bất cứ từ nào khác ngoài “hỗn loạn”. Cú sốc nổ ra ngay từ khi bắt đầu. HLV Luciano Spalletti bị sa thải sau thất bại 0-3 trước Na Uy hồi tháng Sáu. Dù vị chiến lược gia 66 tuổi vẫn tại vị thêm ba ngày để chỉ đạo trận thắng Moldova, sự ra đi chóng vánh của ông là hồi chuông báo hiệu cho những giông bão mà đội bóng từng bốn lần vô địch thế giới sắp phải đương đầu.

Quyết định bổ nhiệm Gennaro Gattuso làm người kế nhiệm khiến nhiều người ngỡ ngàng. Chuyên gia phân tích bóng đá Italy Emmet Gates thẳng thắn nhận định cựu HLV của AC Milan và Napoli được chọn đơn giản vì "không một ai khác muốn tiếp quản mớ hỗn độn này". Đứng sau quyết định bổ nhiệm đầy rủi ro này là Giám đốc kỹ thuật Gianluigi Buffon, người đồng đội cũ từng sát cánh cùng Gattuso trên hành trình tiến đến đỉnh vinh quang năm 2006. Dù không có bất kỳ minh chứng nào cho thấy Gattuso là một nhà tư duy chiến thuật ưu tú, ông vẫn tạo ra hiệu ứng tinh thần mạnh mẽ ở giai đoạn đầu. Azzurri giành chuỗi năm trận thắng liên tiếp tại vòng loại.

Tuy nhiên, sự hưng phấn nhanh chóng bị dập tắt bởi thất bại thảm hại 1-4 trước chính Na Uy ngay trên sân nhà. Trận thua vô cùng tai hại này đẩy Italy rơi xuống vị trí thứ hai tại Bảng I. Họ một lần nữa bị kéo vào vũng lầy play-off ở chiến dịch thứ ba liên tiếp. Thử thách đầu tiên sẽ là trận bán kết một lượt gặp Bắc Ireland tại Bergamo. Nếu đi tiếp, họ sẽ hành quân đến xứ Wales hoặc Bosnia-Herzegovina vào tuần sau để tranh tấm vé vớt.

Bóng đá Italy ngày càng khan hiếm tài năng

Hai thập kỷ trước, Italy bước vào trận chung kết World Cup bằng một thế hệ cầu thủ được đánh giá là vĩ đại nhất lịch sử. Từ bức tường thép Buffon và Cannavaro ở tuyến dưới, cho đến sự hoa mỹ của Alessandro del Piero và Francesco Totti trên hàng công, HLV Marcello Lippi sở hữu một đội hình dư thừa tài năng. Tuy nhiên, thế hệ đó không phải là kết quả của phép màu xuất hiện sau một đêm. Nó là quả ngọt của mô hình đào tạo trẻ xuất sắc đã hoàn toàn tuyệt chủng trong bóng đá Italy hiện nay.

Nền móng của thế hệ vàng 2006 được xây dựng từ một thập kỷ trước đó, khi lứa U21 dưới bàn tay nhào nặn của HLV Cesare Maldini thống trị châu Âu với ba chức vô địch liên tiếp (1992-1996). Sự trưởng thành vượt bậc của lứa cầu thủ này là hệ quả trực tiếp từ quy định khắt khe của Serie A thời bấy giờ: các CLB không được phép sử dụng quá ba cầu thủ ngoài châu Âu cùng lúc trên sân. Chính nhờ rào cản này, khi bước vào các giải đấu lớn, nhóm trụ cột trên đã tích lũy được hàng nghìn phút thi đấu đỉnh cao trong màu áo Parma, Napoli, Roma và Juventus.

Sức ép lớn đè lên vai Gattuso trước trận cầm quân quan trọng nhất sự nghiệp.

Mọi thứ thay đổi vĩnh viễn vào năm 1995. Đạo luật Bosman ra đời đã đập tan mọi giới hạn luân chuyển lao động, thay đổi vĩnh viễn cách hoạt động của bóng đá châu Âu. Italy buộc phải nới lỏng quy định về hạn ngạch cầu thủ. Hệ quả tất yếu là một làn sóng ngoại binh ồ ạt đổ bộ vào Serie A. Đổi lại, các tài năng bản địa bị bóp nghẹt cơ hội ra sân tại giải đấu cao nhất trong nước. Lẽ ra, khi nguồn lực tài chính cạn kiệt, các CLB Serie A phải quay về phát triển hệ thống đào tạo trẻ. Nhưng thực tế lại diễn ra ngược lại. Các đội bóng ưu tiên đánh cược vào những tài năng trẻ giá rẻ đến từ nước ngoài thay vì trao cơ hội cho cầu thủ nội.

Sự tụt hậu về tài chính và hạ tầng

Bức tranh u ám của bóng đá Italy được thể hiện rõ nhất qua lăng kính tài chính. Không một CLB nào của Serie A góp mặt trong top 10 đội bóng có doanh thu cao nhất thế giới do Deloitte thống kê. Trong khi các đội bóng Ngoại hạng Anh tận hưởng nguồn tiền khổng lồ từ bản quyền truyền hình, Serie A lại dậm chân tại chỗ.

Hệ thống sân vận động xuống cấp trầm trọng trực tiếp kìm hãm hoạt động khai thác thương mại. Khoảng cách doanh thu bị nới rộng khiến các CLB đánh mất khả năng cạnh tranh trên thị trường chuyển nhượng. Những khoản lỗ khổng lồ buộc nhiều đội bóng hàng đầu phải cắt giảm ngân sách, hy sinh hoàn toàn các khoản đầu tư dài hạn cho tương lai. Chuyên gia bóng đá châu Âu Julien Laurens chỉ ra nguyên nhân cốt lõi: các học viện tại Italy không còn khả năng sản xuất ra những cầu thủ đủ trình độ phục vụ cho đội một.

Huyền thoại Del Piero cũng chua xót thừa nhận thực tại này. Ông thẳng thắn chỉ trích mức độ đầu tư quá thấp của các CLB Italy so với các thị trường khác, đồng thời nhấn mạnh hệ thống sân vận động lỗi thời và chất lượng đào tạo trẻ yếu kém là nguyên nhân kìm hãm sự phát triển. Một con số thống kê đủ sức phơi bày toàn bộ thực trạng thảm hại: trong tổng số 487 bàn thắng được ghi tại vòng bảng Champions League mùa này, chỉ vỏn vẹn 8 pha lập công thuộc về các cầu thủ mang quốc tịch Italy.

Italy có nguy cơ vắng mặt ở kỳ World Cup thứ ba liên tiếp.

Bóng ma quá khứ đang bủa vây tuyển Italy

Bất chấp những gam màu tối, Italy vẫn có những lý do để tin rằng họ sẽ trở lại World Cup. Họ bước vào trận đấu gặp Bắc Ireland với hành trang là sáu chiến thắng sau tám trận vòng loại. Tỷ lệ chiến thắng 75% này vượt trội hoàn toàn so với thành tích nhạt nhòa của các chiến dịch 2022 (44%) và 2018 (58%).

Nhưng những con số thống kê đó không đủ sức xoa dịu sự căng thẳng của một quốc gia vẫn còn mất niềm tin sau những thất bại tủi hổ trước Thụy Điển và Bắc Macedonia trong thập kỷ qua. Áp lực ngàn cân đang đè nặng lên đôi vai Gattuso. Chiến lược gia 48 tuổi thừa nhận ông phải sử dụng thuốc an thần của bác sĩ để đối phó với những đêm thức trắng, thường xuyên giật mình tỉnh giấc lúc 4h30 sáng với đôi mắt mở trừng trừng. Khi còn là cầu thủ, Gattuso cũng từng mất ngủ trước những trận đánh lớn, nhưng sức ép trên băng ghế chỉ đạo ở thời khắc mang tính sinh tử của cả một nền bóng đá là một phạm trù hoàn toàn khác.

Sự căng thẳng tột độ của đội chủ nhà đối lập hoàn toàn với tâm thế của đối thủ. Cơn giông bão kèm sấm chớp đổ ập xuống Bergamo ngay trước thềm buổi họp báo dường như báo hiệu một trận đấu khốc liệt đang ở phía trước. HLV Michael O'Neill mang đến Italy một tập thể trẻ trung, khao khát cống hiến và quan trọng nhất là không có gì để mất. Đứng trước cơ hội đưa Bắc Ireland dự kỳ World Cup đầu tiên sau 40 năm, O'Neill khẳng định đội bóng của ông sẽ bước ra thảm cỏ Bergamo bằng sự tự do, không sợ hãi và sẵn sàng trừng phạt mọi sự chệch choạc về mặt tâm lý của Azzurri.

Những lời ngợi khen từ vị thầy cũ Marcello Lippi trên tờ Gazzetta dello Sport có thể khiến Gattuso rơi nước mắt vì xúc động, nhưng nó không thể che đậy thực tế nghiệt ngã. Nếu một quốc gia cuồng nhiệt bóng đá như Italy không thể vượt qua những rào cản mang tên Bắc Ireland hay xứ Wales/Bosnia, họ không xứng đáng góp mặt tại sân chơi lớn nhất hành tinh. Nếu vượt qua được bóng ma tâm lý và giành vé đến vòng chung kết 48 đội, trận đấu với Canada vào ngày 12/6 sẽ đánh dấu lần đầu tiên Italy hít thở bầu không khí World Cup sau 11 năm và 253 ngày chờ đợi. Còn nếu sảy chân, hình ảnh Cannavaro giương cao chiếc Cup vàng năm xưa sẽ mãi chỉ là một giấc mộng hoang đường không bao giờ có thể lặp lại.

Xem thêm

• Bến đỗ nào cho Salah sau khi rời Liverpool?
• Rodri và Zubimendi: Cuộc chiến nơi tuyến giữa tuyển Tây Ban Nha
• So sánh Salah và những tiền đạo huyền thoại của Ngoại hạng Anh