Chạy nhiều có đồng nghĩa với chiến thắng trong bóng đá?

Tuần qua, dữ liệu di chuyển của các đội bóng Ngoại hạng Anh bất ngờ trở thành tâm điểm chú ý. Sau thất bại 1-2 của Liverpool trước Brighton, đài phát thanh TNT Sports chỉ ra rằng đội bóng của Arne Slot đã chạy ít hơn đối thủ trong 26 trên tổng số 30 trận tại Ngoại hạng Anh mùa này. Một thống kê gây sốc khác cũng chỉ ra Chelsea đã chạy ít hơn đối thủ trong mọi trận đấu tại giải quốc nội mùa này. Đỉnh điểm là thất bại 0-3 trước Everton, khi đội bóng của Liam Rosenior di chuyển ít hơn đối thủ tới 6km. Ngay lập tức, một số chuyên gia đã vội vàng kết luận: lười di chuyển chính là nguyên nhân dẫn đến sự sa sút thảm hại của đội chủ sân Stamford Bridge lẫn nhà đương kim vô địch.

Tuy nhiên, liệu kết luận này có thực sự xác đáng?

Chelsea chạy ít hơn Everton tới 6 km trong trận thua 0-3.

Không có bằng chứng cho thấy chạy nhiều là sẽ thắng

Nhìn toàn cảnh, đã có 309 trận đấu diễn ra trong khuôn khổ Ngoại hạng Anh 2025-26. Dữ liệu chỉ ra rằng trong 48% số trận đấu đó, đội di chuyển quãng đường dài hơn là đội giành chiến thắng. Điều này đồng nghĩa với việc, trong hơn một nửa số trận đấu còn lại (52%), đội chạy nhiều hơn đã phải nhận kết quả hòa hoặc thất bại.

Thực tế, chỉ 1/4 số trận (78/309 trận), chiến thắng thuộc về đội di chuyển ít hơn, và 84 trận còn lại kết thúc với tỷ số hòa. Dù phải hứng chịu bão chỉ trích về tinh thần thi đấu hời hợt sau trận thua Everton, kết quả tổng thể của Chelsea mùa này vẫn khả quan hơn đáng kể so với những đội bóng có cùng lối chơi "tiết kiệm năng lượng". The Blues vẫn giành chiến thắng trong 42% số trận đấu dù luôn bị đối thủ vượt mặt về quãng đường di chuyển – một tỷ lệ cao hơn 17% so với mức trung bình của giải đấu.

Những con số trên cho thấy một xu hướng, dù rất nhỏ, đội chạy nhiều hơn có tỷ lệ thắng nhỉnh hơn. Nhưng dữ liệu này quá hỗn loạn để có thể được đúc kết thành một quy luật, và mọi thống kê đều phải được đặt vào bối cảnh chiến thuật cụ thể. Chelsea đang đội sổ về quãng đường di chuyển, nhưng Liverpool và Aston Villa – hai đội bóng đang đứng trong top 6 – cũng nằm trong nhóm 5 đội chạy ít nhất giải. Ở thái cực ngược lại, Leeds United xếp thứ hai về tổng quãng đường di chuyển, nhưng lại đang ngụp lặn ở vị trí thứ 15 và phải gồng mình đua trụ hạng. 

Việc lấy thông số chạy để giải thích cho sự sa sút của Liverpool mùa này cũng thiếu thuyết phục khi nhìn lại lịch sử. Ở mùa giải 2021-22, hệ thống ghi nhận Liverpool bị đối phương chạy nhiều hơn trong 26 trên tổng số 38 trận. Kết thúc chiến dịch năm đó, họ giành tới 92 điểm. Họ chỉ chịu mất ngôi vô địch vào tay Man City với khoảng cách vỏn vẹn một điểm. Ngay cả chỉ số bứt tốc ở cường độ cao cũng không mang lại bất kỳ giá trị dự đoán chính xác nào về mặt kết quả.

Dữ liệu từ nền tảng phân tích SkillCorner chỉ ra năm đội dẫn đầu về tổng quãng đường trung bình mỗi trận lần lượt là Man City (105,7 km), Leeds (105,1 km), Crystal Palace (104,5 km), Brentford (103,2 km) và Brighton (102,5 km). Nhóm năm CLB này trải dài từ vị trí thứ hai đến vị trí thứ 15 trên bảng xếp hạng. Không hề có một sợi dây liên kết nào giữa số điểm giành được và quãng đường di chuyển.

Do đó, dữ liệu quãng đường chạy có thể giúp phác họa diễn biến của một trận đấu, nhưng nếu đứng độc lập, nó không phải là một thước đo đáng tin cậy để dự đoán kết quả. Giá trị thực sự của chỉ số này nằm khả năng giải thích phong cách chơi bóng của một tập thể. Quan trọng hơn cả, khi chiến thuật phù hợp với bộ kỹ năng của các cá nhân, đội bóng đó sẽ có tỷ lệ chiến thắng cao hơn, bất chấp việc họ chạy nhiều hay ít.

Một ví dụ hoàn hảo minh chứng cho luận điểm này diễn ra ngay sau thất bại của Chelsea. Nottingham Forest đã đè bẹp Tottenham Hotspur 3-0 dù chạy ít hơn đối thủ tới gần 5km. Mùa trước, Forest từng gây ấn tượng mạnh và chỉ lỡ vé dự Champions League vỏn vẹn một điểm, nhờ lối đá phản công sắc bén như được đo ni đóng giày cho bộ khung nhân sự của họ.

Việc áp dụng lại đấu pháp này trước Spurs cho phép Forest lựa chọn thời điểm bung sức một cách khôn ngoan. Họ nhẫn nhịn phòng ngự, tiết kiệm năng lượng, và chỉ tăng tốc dứt khoát để xâm nhập vòng cấm khi khoảng trống lộ ra. Lối chơi này phát huy tối đa điểm mạnh của những chuyên gia phản công như Morgan Gibbs-White và Taiwo Awoniyi – tác giả của những bàn thắng định đoạt trận đấu.

Tương tự, Aston Villa đang là đội sở hữu tỷ lệ thắng cao nhất giải (52%) trong những trận đấu mà họ bị đối phương vượt mặt về quãng đường di chuyển. Unai Emery đã xây dựng một hệ thống chiến thuật ít chú trọng vào việc vắt kiệt thể lực bằng việc chạy theo bóng, mà tập trung vào việc tối ưu hóa năng lực cá nhân. Nổi tiếng với khối đội hình phòng ngự lùi sâu chặt chẽ và những pha chuyển đổi trạng thái chớp nhoáng, Emery đã biến Morgan Rogers và Ollie Watkins thành những mũi khoan phá đáng sợ. Sau những khoảng thời gian co cụm bảo vệ cấm địa, bộ đôi này được lệnh dốc bóng tốc độ vào những khoảng trống phía sau lưng hệ thống phòng ngự của đối thủ.

Liverpool cũng là một trong những đội chạy ít nhất giải.

Quãng đường di chuyển thực chất là chỉ số phục vụ khoa học thể thao

Trong hệ thống vận hành của một CLB chuyên nghiệp, áo tập gắn chip GPS được bộ phận y tế và chuyên gia khoa học thể thao sử dụng với mục đích hoàn toàn khác. Họ thu thập dữ liệu di chuyển để quản lý khối lượng vận động của từng cá nhân và phát hiện sớm rủi ro chấn thương. Việc truyền thông dùng những con số đó để đo lường mức độ thành công của cả tập thể là một sự suy diễn sai lệch.

Một đội bóng hoàn toàn có thể chạy ít hơn vì họ đang thi đấu thông minh. Bằng cách kiểm soát quả bóng và luân chuyển nhịp nhàng, họ buộc đối phương phải thực hiện những pha bứt tốc đuổi theo quả bóng để giành lại quyền kiểm soát. Chức vô địch World Cup 2022 của tuyển Argentina là minh chứng rõ nhất. Thành công của họ được xây dựng trên nền tảng của Lionel Messi. Siêu sao này dành phần lớn thời gian trên sân chỉ để đi bộ. Thay vì chạy liên tục, Messi sử dụng những bước đi chậm rãi để quan sát, tìm kiếm những điểm đứt gãy trong hệ thống phòng ngự đối phương. Khi khoảng trống xuất hiện, anh mới bất ngờ tăng tốc để khai thác.

Dữ liệu di chuyển chỉ thực sự hữu ích khi nó được kết hợp với dữ liệu theo dõi camera. Sự kết hợp này phác họa rõ nét ý đồ chiến thuật của một tập thể khi không có bóng. Thời gian một đội bóng duy trì khối đội hình lùi sâu, khối đội hình tầm trung hay dâng cao phản ánh trực tiếp phong cách của họ. Việc ép đối phương phải chuyền về sân nhà là minh chứng rõ nét cho một hệ thống pressing thông minh, thay vì chỉ đếm số lần chạy hùng hục nhưng thiếu định hướng.

Hoàn toàn không có gì ngạc nhiên khi Bournemouth dẫn đầu Ngoại hạng Anh về quãng đường bứt tốc trung bình mỗi trận. Andoni Iraola áp dụng lối đá trực diện, kết hợp việc pressing tầm cao quyết liệt. Trái ngược hoàn toàn, Everton và Sunderland nằm ở đáy bảng xếp hạng ở chỉ số này. Hệ thống phòng ngự của họ được xây dựng dựa trên sự kỷ luật vị trí và giữ cự ly đội hình hẹp. Họ ưu tiên việc di chuyển đồng bộ để bịt kín không gian thay vì tổ chức theo kèm người liên tục trên khắp mặt sân.

Lý do các đội bóng lớn chủ động "lười biếng"

Hồi tháng Năm năm ngoái, cựu HLV Chelsea Enzo Maresca từng thẳng thắn thừa nhận: "Chúng tôi không giỏi trong những thế trận chuyển đổi trạng thái liên tục. Nếu nhìn vào những khoảnh khắc tồi tệ nhất của mùa giải, hoặc những trận chúng tôi chật vật, đó đều là những thế trận đòi hỏi khả năng chuyển đổi cao". Lời giải thích này chỉ ra lý do tại sao Chelsea lại chủ động chạy ít đi, đặc biệt là ở giai đoạn đầu mùa. 

Việc chỉ đạo các học trò thi đấu chậm lại, cầm bóng chắc chắn và kiểm soát thế trận sẽ giúp hạn chế tối đa số lần mất bóng, từ đó giảm thiểu những pha chuyển đổi trạng thái đòi hỏi cầu thủ phải đua tốc độ bám đuổi ngược về phần sân nhà. Về lý thuyết, việc luân chuyển bóng chậm rãi giúp dàn sao Chelsea duy trì thể lực, để rồi bất ngờ bùng nổ nhịp độ với cường độ cực cao trong những khoảng thời gian ngắn.

Guardiola từng thừa nhận ông thích đội nhà chạy ít hơn.

Mùa giải này, Man City đang dẫn đầu Ngoại hạng Anh về quãng đường di chuyển trung bình mỗi trận. Thoạt nhìn, đây là một tín hiệu cực kỳ tích cực. Nhưng sau chiến thắng 3-0 trước West Ham hồi đầu mùa, Pep Guardiola lại đưa ra một góc nhìn hoàn toàn khác: "Tôi thích việc chúng tôi chạy nhiều, mùa trước chúng tôi không có được điều đó. Nhưng như thế là chưa đủ, chúng tôi phải chơi bóng khôn ngoan hơn để có thể chạy ít đi". Có thể thấy, Guardiola dù hài lòng với tinh thần cống hiến của học trò, nhưng ông rõ ràng muốn đội thi đấu ít tính ăn miếng trả miếng hơn, thay vào đó là sự kiểm soát tuyệt đối để quả bóng phải làm việc thay cho đôi chân.

Các HLV luôn đòi hỏi sự cống hiến tối đa, nhưng tùy thuộc vào hệ thống chiến thuật, sự cống hiến đó có thể được thể hiện qua những khoảnh khắc bùng nổ thay vì tổng quãng đường di chuyển. Jurgen Klopp, người nổi tiếng với triết lý gegenpressing rực lửa, từng chia sẻ khi còn dẫn dắt Borussia Dortmund: "Đó không phải là thống kê quan trọng nhất, nhưng tôi thích đọc thấy đội mình chạy nhiều hơn đối thủ. Bạn có thể nhận được sự tôn trọng nếu làm điều này và bạn sẽ có nhiều cơ hội thành công hơn".

Bóng đá, xét cho cùng, luôn vĩ đại hơn những con số thống kê khô khan. Nhưng ở một góc độ nào đó, việc biết rằng các cầu thủ con cưng đã thực sự vắt những giọt mồ hôi cuối cùng để nỗ lực vẫn luôn mang lại sự an ủi cho người hâm mộ trên khán đài.

Xem thêm

• Salah chia tay Liverpool: Dừng lại là tốt cho cả hai
• Chelsea trong cơn khủng hoảng thủ lĩnh
• Arteta cảm tính một cách kỳ lạ khi chọn Kepa bắt chính