Salah có còn xứng đáng đá chính ở Liverpool?

Salah có thể sẽ rời Liverpool ngay trong tháng Một tới.

Khi Mohamed Salah bị gạch tên khỏi đội hình xuất phát của Liverpool trong trận gặp West Ham, sân Anfield không dậy sóng như người ta vẫn tưởng. Với một cầu thủ gần như mặc định đá chính từ năm 2017, đó là dấu hiệu rõ ràng cho thấy phong độ của anh đã đi xuống đến mức không thể bênh vực.

Chỉ nửa năm trước, tiền đạo người Ai Cập còn ghi bàn gỡ hòa ở vòng cuối Ngoại hạng Anh gặp Crystal Palace để cân bằng kỷ lục 49 lần in dấu giày vào bàn thắng trong một mùa giải, do Alan Shearer và Andy Cole nắm giữ. Salah chỉ cần 38 trận để chạm mốc này, thay vì 42 trận như hai đàn anh. Thành tích 29 bàn và 18 kiến tạo của anh là nền tảng giúp Liverpool vô địch Ngoại hạng Anh.

Một tháng trước đó, Salah ngồi vững vàng trên “ngai vàng” giữa sân Anfield trong buổi công bố hợp đồng mới hai năm. Cả mùa giải là một màn mặc cả công khai về tương lai, nhưng đẳng cấp của anh khi ấy khiến Liverpool không thể không gia hạn. Kỳ vọng đặt ra là Salah sẽ duy trì được phong độ chuẩn mực đó thêm một, hai mùa nữa.

Thực tế lại diễn ra khác. Mùa này, Salah mới có năm bàn và ba kiến tạo sau 19 trận trên mọi đấu trường, mờ nhạt hơn hẳn cái bóng của chính anh chỉ một năm trước.

Quyết định gạt Salah khỏi đội hình xuất phát, vì thế, là lựa chọn táo bạo nhưng không vô lý của HLV Arne Slot. Dù vậy, bản thân Salah không coi đó là điều bình thường. Sau trận hòa 3-3 với Leeds, anh nói thẳng với báo chí rằng mình “không cần ngày nào cũng phải chiến đấu cho vị trí nữa vì đã xứng đáng có nó”. Điều này phản ánh cách anh nhìn nhận vai trò của mình trong đội.

Khi hệ thống xây dựng xung quanh Salah quay lại “phản chủ”

Mùa trước, đội bóng của Slot gần như được thiết kế xoay quanh Salah. HLV người Hà Lan giảm tối đa nhiệm vụ phòng ngự cho anh, giữ anh ở cao nhất có thể để luôn ở trạng thái sung sức khi nhận bóng. Công thức đó đã phát huy hiệu quả, bởi Salah liên tục ghi bàn, kiến tạo và kéo cả hệ thống đi lên.

Nhưng bóng đá không đứng yên mà liên tục biến đổi. Đối thủ đã quen với cách vận hành này và biết cách khai thác hạn chế của Salah khi không có bóng. Sau trận hòa Sunderland 1-1, chính Slot thừa nhận ông chọn Dominik Szoboszlai đá cánh phải thay vì Salah vì cần nhiều nhân sự hơn ở khâu hỗ trợ phòng ngự.

Vai trò ấy của Salah chỉ chấp nhận được nếu anh duy trì hiệu suất ghi bàn như trước. Khi các thông số tấn công đi xuống, gánh nặng cho phần còn lại của đội tăng lên ngay lập tức. Salah không phải nguyên nhân duy nhất khiến Liverpool phòng ngự tệ mùa này. Nhưng đáng chú ý là trong ba trận gần nhất, về mặt cấu trúc, Liverpool trông chặt chẽ hơn khi anh không đá chính, ngoại trừ khoảng 15 phút cuối hỗn loạn trước Leeds.

Sự xuất hiện của loạt tân binh trên hàng công và việc chia tay những người sẵn sàng âm thầm hy sinh chỉ số cá nhân để phục vụ Salah như Darwin Nunez hay Luis Diaz cũng làm cấu trúc đội hình thay đổi. Khi không còn những “máy chạy” quanh mình, mọi hạn chế của Salah trở nên dễ thấy hơn.

Salah không còn những đối tác sẵn sàng hy sinh vì anh và phải làm quen với những cầu thủ tấn công mới.

Một quan điểm sai lầm phổ biến là Salah ít tham gia vào lối chơi hơn mùa trước. Thực tế, số lần chạm bóng trung bình của anh mùa này là 50 lần mỗi 90 phút, còn mùa trước là 49. Vấn đề nằm ở vị trí anh chạm bóng.

Tại Ngoại hạng Anh, số lần chạm bóng trong vòng cấm của Salah giảm từ 9,6 xuống còn 7,3 lần mỗi 90 phút. Đổi lại, anh nhận bóng nhiều hơn ở sát biên và xa khung thành hơn. Điều này giải thích vì sao số cú sút và chỉ số bàn thắng kỳ vọng (xG) của anh giảm theo. Tính trên mọi đấu trường, Salah hiện dứt điểm trung bình 2,7 lần và một lần trúng đích mỗi 90 phút, so với 3,4 cú sút và 1,5 lần dứt điểm trúng đích mùa trước.

Nếu chỉ xét Ngoại hạng Anh, vị trí Salah dứt điểm và khoảng cách tới khung thành không thay đổi nhiều so với các mùa trước. Nhưng xG trên mỗi cú sút của anh lại ở mức thấp nhất trong sáu mùa gần đây, chỉ khoảng 0,1. Nói cách khác, Salah vẫn sút từ những vị trí quen thuộc, nhưng chất lượng bình quân cho mỗi cơ hội đã giảm.

Nhân sự quanh Salah cũng thay đổi mạnh. Vị trí hậu vệ phải liên tục xáo trộn, và người cảm thấy nhớ Trent Alexander-Arnold nhiều nhất chắc chắn là Salah. Mùa trước, Alexander-Arnold là cầu thủ chuyền bóng cho Salah nhiều nhất với trung bình 10,5 đường chuyền mỗi 90 phút. Ở chiều ngược lại, Salah cũng chuyền cho Trent 7,6 lần, nhiều hơn bất cứ ai. Szoboszlai là cái tên thứ hai trong danh sách này, nhưng cũng chỉ ở mức 5,8 và 4,9.

Mùa này, khi Trent chuyển sang Real Madrid, những người chuyền cho Salah nhiều nhất là Szoboszlai và Conor Bradley. Salah thậm chí chuyền lại cho họ còn nhiều hơn mùa trước (10,9 đường cho Szoboszlai, 9,1 cho Bradley), nhưng không ai bơm bóng vào chân anh đều đặn như Trent. Szoboszlai, dù có xu hướng lệch phải, vẫn ưu tiên giữ bóng, giảm nhịp, thay vì phất sớm theo đà chạy của Salah.

Ở giai đoạn đầu mùa, Salah còn phải làm quen với một số 10 mới là Florian Wirtz. Anh cũng chưa kịp xây dựng mối liên kết vững chắc với hai trung phong mới Alexander Isak và Hugo Ekitike, những người thường xuyên ra – vào đội hình vì lý do phong độ lẫn thể trạng. Số đường chuyền họ hướng tới Salah ít hơn rõ rệt so với Nunez, Diaz hay Diogo Jota trước đây.

Trong bối cảnh mọi vệ tinh xung quanh đều thay đổi, việc số cơ hội chất lượng rơi vào chân Salah ít đi là điều dễ hiểu.

Tạo cơ hội vẫn ổn, nhưng va chạm và dứt điểm đều tệ đi

Salah chưa bao giờ là mẫu “sát thủ” siêu hiệu quả, nhưng trước đây, anh bù lại bằng số lượng cơ hội dồi dào. Khi số lượng cơ hội giảm xuống, điểm yếu về thói quen phung phí trở nên rõ ràng hơn. Những pha bỏ lỡ trước Chelsea hay Man Utd là ví dụ, và chúng góp phần kéo tỷ lệ chuyển hóa cú sút của anh từ 20,2% mùa trước xuống chỉ còn 11,1%.

Những chỉ số của Salah sụt giảm mùa này, cho thấy anh đã đánh mất sự nguy hiểm.

Điều đáng nói là khả năng kiến tạo cơ hội cho đồng đội của Salah gần như không suy giảm. Tại Ngoại hạng Anh, anh đang tạo ra trung bình 2,3 cơ hội mỗi trận, so với 2,2 mùa trước, nằm trong nhóm ba cầu thủ tạo nhiều cơ hội từ bóng sống nhất giải. Tuy nhiên, tổng xG kiến tạo của anh chỉ là 1,9, cho thấy phần lớn những đường chuyền này không ở dạng “dọn cỗ”.

Vấn đề lớn hơn nằm ở các pha đối đầu trực tiếp với hậu vệ. Tỷ lệ thắng tranh chấp tay đôi của Salah giảm từ 40,7% xuống 28%, trong khi tỷ lệ qua người thành công tụt từ 42,3% xuống 23,4%. Những con số này phản ánh khá rõ cảm giác “yếu thế” mỗi khi anh đối mặt hậu vệ đối phương mà người xem có thể cảm nhận.

Công bằng mà nói, có những lý do ngoài sân cỏ cho việc Salah sụt giảm phong độ. Cái chết đột ngột của người đồng đội thân thiết Diogo Jota vì tai nạn giao thông đã khiến “Vua Ai Cập” bị ám ảnh khi trở lại sân tập. Phòng thay đồ Liverpool cũng biến động mạnh sau mùa hè. Và không chỉ riêng Salah chơi dưới sức. Cody Gakpo ở cánh đối diện cũng phập phù tương tự nhưng vẫn có suất đá chính trước Leeds, còn Alexis Mac Allister hay Ibrahima Konaté nhiều lần mắc lỗi nhưng tiếp tục được tin dùng.

Không ai lường trước việc Salah, ở tuổi 33, lại rơi vào hoàn cảnh này sau một mùa giải bùng nổ, chơi bóng như thời đỉnh cao. Dù là vì tuổi tác, vì hệ thống không còn phục vụ tối đa cho anh, hay vì cả hai, sự thật là Salah đã không còn là thứ vũ khí hủy diệt như mùa trước.

Ở cấp độ bóng đá đỉnh cao, điều đó luôn kéo theo một hệ quả đơn giản nhưng khắc nghiệt: vị trí của bạn trong đội hình không còn là hiển nhiên. Với Salah, câu hỏi lúc này có lẽ không còn là “anh có xứng đáng đá chính hay không?”, mà là “anh có sẵn sàng chấp nhận một vai trò mới, ít quan trọng hơn, để tiếp tục hữu ích cho Liverpool hay không?”.

Cuối tuần này, Salah sẽ cùng Liverpool chạm trán Brighton - trận cuối cùng trước khi anh trở về khoác áo Ai Cập đá Cup châu Phi. Cho đến lúc này, việc tiền đạo 33 tuổi có ra sân hay không vẫn còn để ngỏ. Nếu tiếp tục ngồi ngoài, Salah có thể sẽ rời Liverpool ngay trong tháng Một để đến Arab Saudi chơi bóng. Đó sẽ là cái kết buồn cho sự nghiệp của một huyền thoại sân Anfield.

Xem thêm:

10 câu hỏi lớn trước vòng 16 Ngoại hạng Anh

Haaland và Mbappe: Ai hay hơn, và họ đang thay đổi thế nào?

Xabi Alonso biết vấn đề của Real Madrid, nhưng bất lực